Chỉ trong 5 ngày tìm kiếm, Đội K72 (Bộ Chỉ huy Quân sự TP Đồng Nai) đã phát hiện 22 bộ hài cốt liệt sĩ cùng vô số di vật tại khu vực xã Minh Đức. Trước đó, từ một khẩu súng AK hoen gỉ do người dân phát hiện, lực lượng tìm kiếm đã khoanh vùng và khai quật được một ngôi mộ tập thể chứa 4 hài cốt. Chỉ cách vị trí đầu khoảng 200m, một khẩu súng AK thứ hai tiếp tục được tìm thấy, mở ra cuộc tìm kiếm quy mô lớn trên diện tích vài trăm hécta.
Khởi nguồn từ những khẩu súng hoen gỉ
Sáng sớm, Thượng tá Vũ Văn Thọ, Đội trưởng Đội K72, nhận tin báo từ người dân trồng cao su phát hiện một khẩu súng AK cũ kỹ tại lô cao su 97 thuộc Công ty cao su Bình Long. Khẩu súng vẫn còn vài viên đạn mắc kẹt trong ổ. Ngay lập tức, Đội K72 có mặt và tiến hành tìm kiếm xung quanh. Kỳ lạ thay, vùng đất mới được cày xới vài ngày trước bỗng lộ ra nhiều mảnh tăng dã chiến - loại bạt nylon dùng để che mưa hoặc bọc hài cốt đồng đội khi hy sinh. Ông Trương Văn Phúc, Đội phó Đội Bình Minh, quản lý lô cao su, cho biết đây là lần đầu tiên sau nhiều năm ông thấy những di vật như vậy.
Dấu hiệu từ lòng đất
Trung tá Nguyễn Văn Long, Đội phó Đội K72, nhận định các mảnh tăng có nếp gấp, rễ cây len lỏi, chứng tỏ chúng đã nằm dưới đất nhiều năm. “Cái này gọi là tăng bó, nếu chỉ dùng làm bạt che thì mảnh tăng phẳng, còn ở đây các mảnh đều có nếp gấp, giống như đã được bó và dùng dây buộc lại”, ông giải thích. Khu vực vừa được cày đất để trồng cao su non và lúa rẫy, khiến di vật trồi lên. Lực lượng tìm kiếm bắt đầu đào thăm dò, dùng máy xúc thận trọng từng lớp đất. Khi thấy dấu hiệu đất đổi màu, họ chuyển sang đào tay để tránh làm hư hại hài cốt.
Phát hiện hầm pháo 27 ly
Sau nhiều giờ đào bới, các chiến sĩ tìm thấy viên đạn pháo, lựu đạn, một quyển sổ mục nát có dòng chữ “Nhật ký” và một chiếc mũ. Cuối cùng, họ xác định được vị trí một hầm pháo 27 ly, nơi có hai người lính được đồng đội gói trong võng. Trước đó vài ngày, từ một khẩu AK khác do người dân đào phế liệu phát hiện, Đội K72 đã thu được một bình tông nhôm, một cây bút và một cái răng. Tiếp tục mở rộng, họ tìm thấy một ngôi mộ tập thể với bốn bộ hài cốt cùng nhiều di vật. Đáng chú ý, một cây bút máy Hồng Hà màu đen vẫn nguyên vẹn, trên thân khắc hình đôi chim bồ câu và dòng chữ “Tiến Quy”.
Quy mô tìm kiếm mở rộng
Thượng tá Vũ Văn Thọ nhận xét, dù hai vị trí chỉ cách nhau 200m, nếu đào thăm dò từng mét đất sẽ mất nhiều năm. Nhưng phép màu đã xảy ra: khẩu súng thứ hai lộ diện chỉ một ngày sau ngôi mộ đầu, mở đầu cho cuộc khai quật lớn. Lực lượng Đội K72 tăng lên 65 người, 6 máy xúc hoạt động liên tục trên khu đất vài trăm hécta. Tại vị trí sát đường, nơi nhân chứng kể từng thấy vài chục liệt sĩ được đưa về, đội lại tìm thấy các mảnh tăng. Chỉ trong một ngày, nhiều bộ hài cốt lần lượt được phát hiện.
Lễ triển khai và sự kiện lịch sử
Ngày 25/7, Ban Chỉ đạo Quân khu 7 và TP Đồng Nai tổ chức lễ triển khai tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại xã Minh Đức. Tham dự có nguyên Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết, Đại tướng Phan Văn Giang, Đại tướng Nguyễn Trọng Nghĩa cùng nhiều lãnh đạo. Đại tá Võ Thành Danh, Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự TP Đồng Nai, nhấn mạnh Quốc lộ 13 là “bức tường thép” trong kháng chiến chống Mỹ, nơi diễn ra những trận đánh khốc liệt như Tàu Ô - Xóm Ruộng năm 1972, với hơn 1.000 cán bộ, chiến sĩ hy sinh và 5.000 dân thường bị ảnh hưởng. Trước tháng 7/2026, khu vực Minh Đức mới quy tập được 55 hài cốt; sau 5 ngày tìm kiếm, con số đã tăng thêm 22. “Cần một nghiên cứu về việc đó”, Đại tá Danh nói.
Những người lính trở về
Trong khi chờ đợi các con số thống kê, cuộc tìm kiếm vẫn đang tăng tốc. Trung tá Nguyễn Văn Long tâm sự: “Mỗi lần gặp các chú, các bác, chúng tôi đều rất vui mừng. Anh em đều nâng niu cẩn thận từng di vật.” Những người lính năm xưa cống hiến cả cuộc đời cho sự nghiệp thống nhất đất nước, lần lượt được đưa về sau nhiều năm nằm dưới những gốc cao su.
