Phẩm Giá Thơ Ca Trước Thách Thức Của Trí Tuệ Nhân Tạo
Trong khuôn khổ Ngày Thơ Việt Nam lần thứ 24 năm 2026, Hội Nhà văn Việt Nam đã tổ chức tọa đàm với chủ đề "Phẩm giá của thơ ca" vào ngày 3/3 tại Quảng Ninh. Sự kiện này thu hút sự tham gia của đông đảo các nhà thơ, nhà văn và nhà nghiên cứu, không chỉ nhìn lại truyền thống thi ca dân tộc mà còn đặt ra những câu hỏi gai góc về sáng tạo trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là sự tham gia ngày càng sâu của trí tuệ nhân tạo vào hoạt động nghệ thuật.
Trăn Trở Về Phẩm Giá Của Thơ Ca
Nhà văn Nguyễn Bình Phương, Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, nhấn mạnh rằng trong lịch sử văn học Việt Nam, thơ ca từng có những giai đoạn chấp nhận hy sinh một phần cá tính nghệ thuật để hòa mình vào vận mệnh dân tộc. Ông cho rằng đức hy sinh đó chính là một khía cạnh của phẩm giá thơ ca. Bên cạnh đó, ông đặc biệt đề cao lòng can đảm trong sáng tạo, bởi thơ không thể chỉ dừng ở việc phản ánh hiện thực quen thuộc hay lặp lại những công thức an toàn.
Theo nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm, thơ ca đã có mặt với con người từ khi con người bắt đầu biết sử dụng ngôn ngữ. Ông chia sẻ: "Tôi tin rằng phẩm giá của thi ca chính là phẩm giá đời sống con người, vốn luôn khao khát hướng tới sự phát triển nhân bản và bền vững. Sức hấp dẫn của thơ là ở năng lực khám phá, phát hiện mà trước hết là khám phá, phát hiện chính bản thân mình." Ông cũng nhấn mạnh rằng thơ ca ngày nay gắn bó với con người như phần linh hồn không thể số hóa, và phẩm giá thơ ca đòi hỏi một xã hội, một thời đại tự ý thức mạnh mẽ về danh phận của nó.
Nhà thơ Nguyễn Việt Chiến thì cho rằng: "Phẩm giá cao nhất của thơ chính là khả năng chia sẻ và nâng đỡ con người trong những buồn vui, đau khổ của kiếp sống, đồng thời đánh thức tình yêu Tổ quốc, quê hương trong cộng đồng và từng cá nhân." Ông giải thích thêm rằng thơ chân chính không chỉ làm đẹp cho đời sống tinh thần mà còn góp phần vào đời sống đạo đức và nhân văn, đánh thức con người trước những vấn đề của cuộc sống.
Thách Thức Khi AI Tham Gia Vào Hoạt Động Sáng Tác
Các nhà thơ và nhà nghiên cứu tại tọa đàm đã nhấn mạnh một vấn đề cấp thiết: sự tham dự của trí tuệ nhân tạo vào hoạt động sáng tác đang thực sự chất vấn phẩm giá của thơ ca. PGS.TS Trần Văn Toàn, trong tham luận "Phẩm giá của thơ - Phẩm giá của sáng tạo - Phẩm giá của nhân tính", đã thực hiện một cuộc đối thoại với AI Gemini về những vấn đề thuật toán và phi thuật toán. Ông chỉ ra rằng có những thử nghiệm cho thấy thơ do AI viết đôi khi được yêu thích hơn thơ của con người, tạo nên một mâu thuẫn khi AI sáng tác theo thuật toán nhưng con người lại tiếp nhận theo hình thức phi thuật toán.
Tác giả Đinh Thanh Huyền đưa ra một cảnh báo sâu sắc: "Chúng ta đang đứng trước ngưỡng cửa đánh mất năng lực người. Điều kì quái nhất là khả năng con người xúc động trước thơ do AI làm ra. Nếu nghĩ thật kĩ, chúng ta sẽ nhận ra một điểm cốt tử: đằng sau những câu thơ do người viết ra là một con người sống, một người 'chịu đau đớn'. Còn sau thơ do AI viết không là ai cả. Điều đó khiến tôi lạnh người."
Nhà thơ Nguyễn Tiến Thanh đặt câu hỏi: "Thơ hôm nay cần hiện đại hơn, dữ dội hơn, hay… bán chạy hơn? Ta không có câu trả lời. Ta chỉ nghĩ rằng, thơ - giống như hơi thở - không có nhiệm vụ trở nên hợp thời, mà chỉ cần trung thực với nhịp sống của con người." Ông bày tỏ niềm tin rằng thơ đương đại Việt Nam đang đứng ở một giao lộ thú vị, kết hợp giữa ký ức và công nghệ, tinh thần dân tộc và đối thoại với thế giới.
Kết Luận: Phẩm Giá Thơ Ca Là Phẩm Giá Con Người
Giữa thời đại mà thuật toán có thể mô phỏng cảm xúc, các nhà thơ và nhà nghiên cứu đồng quan điểm rằng thơ ca càng phải trở về với cốt lõi của mình - con người. Công nghệ có thể viết nên những câu chữ trơn tru, nhưng chỉ con người mới viết bằng trải nghiệm sống thật sự. Khi trái tim biết rung động và tự vấn, thơ vẫn còn phẩm giá, bởi phẩm giá của thơ rốt cuộc cũng chính là phẩm giá của con người sống chân thành. Tọa đàm "Phẩm giá của thơ ca" đã mở ra những suy tư sâu sắc, khẳng định vai trò không thể thay thế của thi ca trong việc nuôi dưỡng tâm hồn và định hướng nhân văn cho xã hội.
