Phủ Thờ Công Chúa Ngọc Sơn: Linh Hồn Di Sản Nhà Rường Cổ Xứ Huế
Tọa lạc tại số 31 đường Nguyễn Chí Thanh, phường Phú Xuân, thành phố Huế, phủ thờ công chúa Ngọc Sơn hiện diện như một viên ngọc quý trong kho tàng di sản kiến trúc của mảnh đất Cố đô. Công trình này không chỉ là nơi thờ tự mà còn là minh chứng sống động cho tinh hoa văn hóa và lịch sử triều Nguyễn, được gìn giữ vẹn nguyên qua hơn một thế kỷ.
Lịch Sử Và Nguồn Gốc Của Phủ Thờ
Phủ thờ được xây dựng vào năm 1921 dưới thời vua Khải Định, do phò mã Nguyễn Hữu Tiễn khởi công trên khuôn viên vườn rộng gần 2.400 m². Đây là nơi thờ tự công chúa Ngọc Sơn, nhũ danh Nguyễn Phước Hỷ Hỷ, ái nữ của vua Đồng Khánh (trị vì từ 1885 đến 1889). Công chúa kết hôn với Trung quân Đô thống Nguyễn Hữu Tiễn, con trai của đại thần Nguyễn Hữu Thảng, nhưng qua đời ở tuổi 20 sau khi sinh một bé gái.
Trước khi mất, bà để lại di nguyện mong phò mã tục huyền với người trong hoàng phái. Thể theo tâm ý, phò mã đã kết hôn cùng quận chúa Công Tôn Nữ Thị Trân, con gái của Kiên quận công Nguyễn Phước Ưng Quyến. Từ đó, phủ thờ trở thành tổ ấm chung của gia đình và nơi thờ tự trang nghiêm.
Kiến Trúc Độc Đáo: Tiền Âu Hậu Á
Công trình chính của phủ thờ là một tòa nhà kép mang phong cách kiến trúc đặc trưng, kết hợp hài hòa giữa yếu tố phương Tây và truyền thống Huế. Tiền đường gồm 3 gian với hàng cột hiên bằng gạch trát vữa, quét vôi vàng và trang trí theo kiểu nhà Âu, tạo nên vẻ uy nghiêm. Trong khi đó, chính đường 3 gian 2 chái theo phong cách nhà rường Huế điển hình, với mái lợp ngói liệt và đắp nổi chi tiết 'mây hóa long' tinh xảo.
Bên trong, khung sườn bằng gỗ vững chãi với 4 hàng cột mỗi chiều cùng những bộ vì kèo chạm trổ cầu kỳ. Khắp 3 gian nhà được trang hoàng bằng các bức hoành phi, đối liễn chạm khắc chữ Hán trang trọng. Gian thờ trung tâm được bài trí theo nguyên tắc 'tiền Phật hậu linh', với phía trước thờ Phật và phía sau là nơi ngự của vong linh các bậc tiền nhân trong gia tộc.
Bảo Tồn Và Trùng Tu Qua Các Thế Hệ
Trải qua hơn 90 năm thăng trầm, phủ thờ vẫn đứng vững nhờ sự chăm sóc tận tụy của các thế hệ hậu duệ. Người thừa tự hiện nay là bà Nguyễn Thị Sương (87 tuổi, cháu nội của phò mã Nguyễn Hữu Tiễn). Bà chia sẻ rằng ngôi nhà từng qua nhiều lần sửa chữa, lớn nhất là vào năm 2017 với sự hỗ trợ từ nhà nước dành cho nhà rường cổ.
Trong đợt trùng tu này, gia đình chỉ lát lại gạch nền, làm lại tường hư hỏng và sơn quét, còn riêng phần mái ngói và khung gỗ quý bên trong được giữ nguyên hoàn toàn, bà Sương cho biết. Hệ thống chiếu sáng và khuôn viên vườn cũng được cải tạo để tôn thêm vẻ đẹp của di tích, đảm bảo công trình vẫn giữ được hình hài xưa.
Kho Tàng Kỷ Vật Và Tri Thức Quý Giá
Phủ thờ công chúa Ngọc Sơn không chỉ là một không gian kiến trúc mà còn là một 'bảo tàng tư nhân' thu nhỏ, lưu giữ những kỷ vật vô giá của một thời hoàng kim. Trong những chiếc tủ gỗ cổ kính, gia đình bà Sương vẫn gìn giữ cẩn thận:
- Những chiếc huy chương do vua Khải Định ban tặng cho phò mã.
- Các món đồ giải trí tao nhã như bộ xăm hường bằng xương, bộ đầu hồ bằng gỗ.
- Những món đồ sứ quý hiếm và hàng ngàn cuốn sách quý bằng nhiều ngôn ngữ.
Đặc biệt, nơi đây còn lưu giữ kho tàng sách quý của chồng bà là nhà nghiên cứu Phan Thuận An, được biết đến là 'cây đa, cây đề' trong giới nghiên cứu văn hóa - lịch sử ở Huế. Nối với tòa nhà chính là hành lang dẫn ra khu nhà phụ, nay đã được chuyển đổi thành không gian sinh hoạt chung, trong khi khuôn viên vẫn còn hiện hữu ngôi mộ của bà quận chúa Thị Trân.
Di Sản Sống Động Của Huế
Đến nay, phủ thờ công chúa Ngọc Sơn dường như vẫn lưu giữ được hình hài xưa, từ cảnh quan khuôn viên bên ngoài đến lối bài trí, thờ tự bên trong, lẫn nền nếp sinh hoạt gia giáo của các thế hệ hậu duệ. Công trình này không chỉ là điểm đến cho du khách yêu thích lịch sử mà còn là biểu tượng của sự bền vững trong bảo tồn di sản văn hóa Việt Nam.
