Tại Hội nghị Thanh niên xã hội chủ nghĩa khu Việt Bắc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thăm hỏi chiến sỹ thi đua Phạm Trung Pồn. Dù bị mù cả hai mắt, ông vẫn có nhiều sáng kiến cải tiến nông cụ (13/3/1960). Đối với dân tộc Việt Nam, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn là biểu tượng sáng ngời về đạo đức cách mạng, tấm gương hy sinh, hiến dâng trọn đời cho sự nghiệp cách mạng. Người đã để lại di sản tinh thần quý báu: thời đại Hồ Chí Minh, tư tưởng Hồ Chí Minh, phong cách Hồ Chí Minh và đặc biệt là đạo đức Hồ Chí Minh.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn chú trọng đến vấn đề đạo đức, nhất là đạo đức cách mạng. Người khẳng định: "Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn. Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo. Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân." Quan điểm đạo đức của Người bao quát các mối quan hệ cơ bản của con người trong xã hội, trước hết là với đất nước và nhân dân: "Trung với nước, hiếu với dân." Trong các bài nói, bài viết, Người khái quát nội hàm đạo đức cách mạng: "Nhận rõ phải, trái. Giữ vững lập trường. Tận trung với nước. Tận hiếu với dân"; "Tuyệt đối trung thành với Đảng, với Tổ quốc, với nhân dân." Đây là điều chủ chốt của đạo đức cách mạng.
"Trung với nước" là trung thành vô hạn với sự nghiệp dựng nước và giữ nước, đấu tranh giành độc lập dân tộc và làm cho đất nước giàu mạnh. "Hiếu với dân" có nghĩa mọi cán bộ phải là "đầy tớ trung thành của dân," "bao nhiêu quyền hạn đều của dân," "bao nhiêu lợi ích đều vì dân"; gắn bó với dân, gần dân, tin dân, dựa vào dân, lấy dân làm gốc. Phải nắm vững dân tình, hiểu rõ dân tâm, quan tâm cải thiện dân sinh, nâng cao dân trí, làm cho dân hiểu rõ trách nhiệm và quyền lợi của người làm chủ đất nước.
Thứ hai trong tư tưởng đạo đức của Người là "yêu thương con người." Yêu thương con người là làm mọi việc vì con người; dám hy sinh, dám dấn thân để đấu tranh giải phóng con người. Yêu thương con người, tin vào con người. Với mình thì nghiêm khắc; với người thì độ lượng, vị tha, kể cả với người lầm đường, lạc lối. Yêu thương con người phải thực hiện tự phê bình, phê bình chân thành, giúp nhau sửa chữa khuyết điểm, giúp mỗi người ngày càng tiến bộ.
Tiếp theo là đối với mình phải thực sự "Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư." Chủ tịch Hồ Chí Minh quan niệm cần, kiệm, liêm, chính là bốn đức tính cần có của con người, như trời có bốn mùa, đất có bốn phương. Người viết: "Cần tức là siêng năng, chăm chỉ, cố gắng dẻo dai," "Người siêng năng thì mau tiến bộ. Cả nhà siêng năng thì chắc ấm no. Cả làng siêng năng thì làng phồn thịnh. Cả nước siêng năng thì nước mạnh giàu"; Kiệm "là tiết kiệm, không xa xỉ, không hoang phí, không bừa bãi. Cần với kiệm, phải đi đôi với nhau, như hai chân của con người"; "Liêm là trong sạch, không tham lam." Người chỉ rõ: "Tham tiền của, tham địa vị, tham danh tiếng, tham ăn ngon, sống yên đều là bất liêm…" và "cán bộ phải thực hành chữ liêm trước, để làm kiểu mẫu cho dân"; còn Chính "nghĩa là thẳng thắn, đứng đắn. Ðiều gì không đứng đắn, thẳng thắn, tức là tà." Cần, kiệm, liêm là gốc rễ của chính. Một người phải Cần, Kiệm, Liêm, nhưng còn phải chính mới là người hoàn toàn. Theo Người, "Cần, kiệm, liêm, chính" có quan hệ chặt chẽ với nhau và với chí công vô tư.
Chủ tịch Hồ Chí Minh - tấm gương sáng ngời về đạo đức cách mạng
Cuộc đời Chủ tịch Hồ Chí Minh là sự hội tụ đẹp nhất, tuyệt vời nhất và trọn vẹn nhất về phẩm chất đạo đức cách mạng. Người luôn nhắc nhở cán bộ, đảng viên phải thường xuyên tu dưỡng, rèn luyện, bởi: "Đạo đức cách mạng không phải trên trời sa xuống. Nó do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hàng ngày mà phát triển và củng cố. Cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong." Suốt đời, Người không ngừng tự tu dưỡng, tự rèn luyện về đạo đức, trở thành hình ảnh mẫu mực về "người lãnh đạo và người đày tớ trung thành của nhân dân," có sức lôi cuốn, cảm hóa mãnh liệt toàn dân tộc và ảnh hưởng sâu rộng trên thế giới.
Đạo đức mà Người nêu cao là đạo đức hành động, thể hiện sinh động trong lối sống, trong từng việc làm hằng ngày. Đó là cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; là tinh thần vị tha, lối sống giản dị, gần gũi, hòa mình với nhân dân. Về "cần," Bác lao động, học tập, nghiên cứu không biết mệt mỏi để tìm ra con đường cứu nước; cùng với Đảng tổ chức, lãnh đạo nhân dân làm cách mạng thành công. Về "kiệm," Bác là tấm gương điển hình về tính giản dị, thanh bạch. Dù là lãnh tụ quốc gia, Người luôn giản dị từ ăn (cá kho, dưa chua, cà muối), mặc (bộ bà ba sờn cũ với đôi dép cao su hay bộ ka ki màu vàng với đôi giày vải), đến ở (lúc ở chiến khu ở chung với cán bộ, về Hà Nội ở nhà người thợ điện, sau ở nhà sàn đơn sơ). Ngay cả trong công việc, Bác rất đề cao tiết kiệm, "khi không nên xài thì một đồng xu cũng không nên tiêu."
Về "liêm," sự thanh liêm của Người thể hiện qua từng lời nói, hành động. Không bao giờ có ý tư lợi cá nhân, Người luôn trăn trở làm sao để dân có cuộc sống tốt hơn, để "ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành." Về "chính," Người luôn khiêm tốn, kính trên nhường dưới, yêu thương mọi tầng lớp, nhất là người nghèo khổ. Đặc biệt, Người không màng hạnh phúc cá nhân, đặt lợi ích dân tộc lên trước hết, hy sinh cả cuộc đời mang lại độc lập cho dân tộc, tự do cho nhân dân.
Đi đôi với tu dưỡng, rèn luyện đạo đức cách mạng là đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân, thói quan liêu, tham nhũng, hách dịch, lạm dụng quyền lực. Người gọi chủ nghĩa cá nhân là "giặc nội xâm," căn bệnh nguy hiểm nhất đối với người cán bộ cách mạng. Người nhấn mạnh: "Một dân tộc, một đảng và mỗi con người, ngày hôm qua là vĩ đại, có sức hấp dẫn lớn, không nhất định hôm nay và ngày mai vẫn được mọi người yêu mến và ca ngợi, nếu lòng dạ không trong sáng nữa, nếu sa vào chủ nghĩa cá nhân." Cảnh báo ấy còn nguyên giá trị đến hôm nay. Trong bản Di chúc thiêng liêng, điều Người trăn trở đến cuối đời vẫn là "phải chăm lo đời sống của nhân dân," phải "bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho thế hệ sau," phải giữ cho Đảng ta "thật trong sạch, xứng đáng là người lãnh đạo, là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân."
Học tập và làm theo Bác về rèn luyện đạo đức cách mạng
Thấm nhuần tư tưởng Hồ Chí Minh, trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta không ngừng nâng cao vai trò lãnh đạo, uy tín bằng bản lĩnh, trí tuệ, sự nêu gương về đạo đức cách mạng và sự tu dưỡng, rèn luyện đạo đức của đội ngũ cán bộ, đảng viên. Đặc biệt, trong thời kỳ đổi mới, xây dựng Đảng về đạo đức luôn được Đảng quan tâm, bổ sung, phát triển với nhiều nội dung, quan điểm, giải pháp phù hợp yêu cầu từng giai đoạn. Nhờ đó, Đảng ngày càng vững mạnh, lãnh đạo cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác.
Nghị quyết Trung ương 4 khóa XI tập trung vào xây dựng, chỉnh đốn Đảng, nhận diện biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên. Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu tự phê bình và phê bình, nâng cao ý thức trách nhiệm, nêu gương đạo đức. Tại Đại hội XII (2016), lần đầu tiên Đảng đặt xây dựng Đảng về đạo đức ngang hàng với xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng và tổ chức. Đến Đại hội XIII (2021), xây dựng Đảng về đạo đức tiếp tục được khẳng định là một trong năm nội dung quan trọng. Đại hội XIV (2026) nhấn mạnh: Tăng cường xây dựng, chỉnh đốn, tự đổi mới để Đảng thật sự là đạo đức, là văn minh.
Bên cạnh đó, nhiều chỉ thị, nghị quyết được ban hành nhằm đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Năm 2016, Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị số 05-CT/TW, đưa việc học tập và làm theo Bác thành nhiệm vụ thường xuyên. Sau gần 10 năm thực hiện, cùng với Kết luận số 01-KL/TW ngày 18/5/2021, đã tạo chuyển biến rõ nét trong nhận thức và hành động. Ngày 9/5/2024, Bộ Chính trị ban hành Quy định số 144-QĐ/TW về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới, xác định 5 điều về chuẩn mực và 19 tiêu chí đánh giá.
Những năm qua, Đảng đạt nhiều kết quả tích cực trong xây dựng Đảng về đạo đức. Việc giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng gắn với học tập và làm theo Bác. Điểm nổi bật là chuyển từ học tập sang làm theo và nêu gương; kết hợp hài hòa giữa "xây" và "chống"; phòng, chống tham nhũng, tiêu cực theo tinh thần "không có vùng cấm, không có ngoại lệ"; biểu dương, nhân rộng điển hình tiên tiến. Cán bộ, đảng viên nêu cao tinh thần "tự soi," "tự sửa" theo chuẩn mực đạo đức của Bác, từ việc nhỏ đến việc lớn, nêu cao tinh thần "cần, kiệm, liêm, chính" và ý thức phục vụ nhân dân.
Trong kỷ nguyên phát triển mới, yêu cầu đặt ra là xây dựng Đảng cầm quyền "đạo đức, văn minh." Văn kiện Đại hội XIV nhấn mạnh nâng cao nhận thức về vai trò của xây dựng Đảng về đạo đức; thực hiện nghiêm các quy định về chuẩn mực đạo đức; tăng cường giáo dục thực hành cần, kiệm, liêm, chính; kiên quyết ngăn chặn, đẩy lùi suy thoái; kết hợp "xây" và "chống," lấy "xây" là cơ bản; tạo chuyển biến trong thực thi công vụ, nâng cao văn hóa liêm chính; coi trọng xây dựng văn hóa Đảng; loại bỏ phần tử cơ hội, suy thoái ra khỏi bộ máy. Tiếp tục đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh bằng việc làm cụ thể hằng ngày, bằng sự nêu gương của cán bộ, đảng viên.
Có thể thấy, đạo đức Hồ Chí Minh là kết tinh rực rỡ của chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa nhân văn cao cả. Đó là tài sản tinh thần vô giá mà Đảng, Nhà nước và nhân dân ta nguyện suốt đời học tập, làm theo, là ngọn đèn soi sáng cho con đường phát triển bền vững của đất nước. Đúng như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định: "Kỷ niệm 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh trong bối cảnh hiện nay không chỉ là dịp tưởng nhớ, tri ân công lao trời biển của Người. Đây còn là dịp để toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta tự soi lại mình trước tư tưởng, đạo đức, phong cách của Người; củng cố niềm tin vào con đường đã lựa chọn; nâng cao trách nhiệm trước Tổ quốc, trước nhân dân; biến tư tưởng Hồ Chí Minh thành hành động cách mạng cụ thể... Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh hôm nay không thể dừng ở những lời nói đúng, những khẩu hiệu hay, những phong trào hình thức. Điều quan trọng hơn là phải chuyển hóa thành đạo đức công vụ, kỷ luật thực thi, văn hóa liêm chính, tinh thần đổi mới sáng tạo, trách nhiệm phục vụ nhân dân, năng lực tổ chức thực hiện và kết quả cụ thể trong đời sống."
