Đình Hậu tọa lạc trên địa phận xã Quan Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An. Trước đây, xã Bắc Thành (cũ) gồm ba làng Hậu, Thượng và Thái, mỗi làng có một ngôi đình riêng. Đình làng Hậu được gọi là đình Hậu. Tương truyền, để tránh xung đột giữa các làng, người dân đã dựng đình trong một đêm.
Kiến trúc độc đáo và giá trị tâm linh
Đình Hậu không chỉ là nơi sinh hoạt cộng đồng mà còn thờ Thành hoàng Thung Lĩnh Triệu Cơ Nguyễn Tướng Công, Uy Minh Vương Lý Nhật Quang, thần Cao Sơn - Cao Các. Kiến trúc đình gồm cổng, hạ đình, thượng đình, tả vu và hữu vu. Bốn ngôi nhà khép kín tạo hình chữ “khẩu”, ở giữa là sân lộ thiên.
Ông Nguyễn Minh Hà, 60 tuổi, trú tại xã Quan Thành, cho biết: “Mặc dù hàng trăm năm nhưng đình vẫn giữ được nét cổ kính. Truyền đời của các bậc cao niên làng Hậu, ngôi đình dựng trong một đêm là một phép màu của lòng đoàn kết. Đình Hậu đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tâm linh của người dân địa phương”.
Hệ khung gỗ lim kiên cố và chi tiết chạm khắc tinh xảo
Điểm cốt lõi tạo nên giá trị bền vững của đình Hậu là hệ khung chịu lực làm hoàn toàn bằng gỗ lim nguyên khối với những hàng cột lớn, vững chãi. Các nét đục chạm tinh xảo theo đề tài tứ linh (long, ly, quy, phượng) và tứ quý (tùng, cúc, trúc, mai) tôn vinh nét đẹp mỹ thuật của kiến trúc đình làng miền Trung.
Giữa nhà hạ đường treo bức hoành phi 4 chữ Hán: “Thuần - Phong - Hậu - Tục”, nhắc nhở người dân gìn giữ thuần phong mỹ tục. Hai dãy nhà tả vu và hữu vu được xây theo kiểu chồng diêm nhiều mái, phần dưới ba mặt xây tường, phần trên bốn mặt khép kín, tạo diện mạo kiến trúc riêng biệt.
Mái ngói cổ và hệ thống chống mối mọt
Mái đình lợp ngói cổ dày, qua hơn 3 thế kỷ đã nhuốm màu rêu phong. Thiết kế mái dốc giúp thoát nước nhanh, kết hợp với khung gỗ lim và tường gạch khép kín bảo vệ đình trước giông bão. Bộ cột chính của hạ đình được kê trên tảng đá xanh hình vuông. Trên mặt đá, các nghệ nhân khoét rãnh tròn bao quanh chân cột rộng và sâu khoảng 3 cm, hoạt động như “bẫy sinh học” ngăn côn trùng, mối mọt leo lên hại cột gỗ lim.
Vì đốc và khánh đá cổ
Vì đốc thể hiện hình ảnh “cầm kỳ thi họa”, phía dưới ván thưng có mặt hổ phù ngậm chữ thọ cách điệu. Trải qua thời gian, các mảng điêu khắc bị rêu mốc bao phủ, nhiều chỗ bị gãy, nứt. Khoảng sân gạch giữa bái đường và hậu cung lưu giữ chiếc khánh đá cổ, chỉ sử dụng vào các dịp đại lễ và nghi thức tế tự trang trọng.
Di tích quốc gia và lễ hội truyền thống
Đình Hậu đã được trùng tu, tôn tạo nhưng vẫn giữ dáng vẻ cổ kính. Năm 2002, đình được công nhận là Di tích Lịch sử - Kiến trúc cấp Quốc gia. Ông Thái Hữu An – Trưởng phòng Văn hoá Xã hội xã Quan Thành – cho biết: “Từ lâu đình Hậu đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tâm linh của người dân. Theo truyền thống, cứ vào ngày 10/2 Âm lịch, người dân tổ chức lễ tế tại đình. Đó là dịp con em trong xã đang làm việc ở khắp nơi quay về thắp hương, mong bình an cho gia đình. Chính quyền xã cũng đã có nhiều biện pháp bảo quản, giữ gìn ngôi đình chu đáo”.
Trải qua hơn 300 năm, công trình vẫn đứng vững như minh chứng cho tài hoa và sức mạnh đồng lòng của người dân xứ Nghệ.
