TS Chu Đức Tính, nguyên Giám đốc Bảo tàng Hồ Chí Minh, đã chia sẻ quy trình xử lý và thẩm định tư liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh, cùng bộ “cẩm nang” ba tiêu chí do ông Vũ Kỳ - thư ký của Bác - truyền lại. Những nguyên tắc này nhằm đảm bảo tính chính xác lịch sử và giá trị giáo dục của thông tin.
Quy trình tiếp nhận và xử lý tư liệu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh
Theo TS Chu Đức Tính, khi sưu tầm hiện vật, cán bộ bảo tàng phải ghi chép đầy đủ thông tin người cung cấp, yêu cầu ký xác nhận và xin dấu xác thực chữ ký từ chính quyền địa phương. Nội dung do người kể chịu trách nhiệm. Sau đó, Hội đồng xét chọn gồm các chuyên gia lịch sử đánh giá hiện vật dựa trên tính xác thực, khoa học và giá trị lịch sử. Nếu đạt yêu cầu, giám đốc ký quyết định đưa tư liệu vào kho.
Tư liệu sau khi nhập kho được phân thành hai mức độ công bố: lưu hành rộng rãi cho đại chúng hoặc lưu hành hạn chế chỉ dành cho người nghiên cứu có trình độ. Việc phân loại này, đặc biệt với tài liệu chính trị, nhằm tránh thông tin bị hiểu sai hay phát tán lệch lạc.
Ba tiêu chí từ “cẩm nang” của ông Vũ Kỳ
Khi gặp mâu thuẫn thông tin, Hội đồng khoa học dựa vào “cẩm nang” ba tiêu chí do ông Vũ Kỳ truyền lại: câu chuyện có logic không, có hợp lý không, và có tác dụng giáo dục không. TS Chu Đức Tính nhấn mạnh: “Quy tắc cao nhất luôn là tính chính xác của lịch sử.”
Hiện vật có thể mâu thuẫn do hạn chế trí nhớ hoặc trình độ người kể. Hội đồng sẽ đối chiếu câu chuyện với lịch sử dân tộc hoặc thông tin chính thống; nếu khớp thì được sử dụng, nếu vênh thì tiếp tục nghiên cứu, thậm chí không thông qua nếu không đảm bảo tính chính xác.
Lấp đầy “khoảng trống lịch sử” về Bác Hồ
Trong 79 mùa xuân của Bác Hồ, có những giai đoạn hoạt động bí mật tạo ra “khoảng trống lịch sử”. TS Chu Đức Tính cho biết: “Nhiều thông tin từ kho lưu trữ tư liệu quốc tế đã giúp lấp đầy tương đối các khoảng trống này.” Nhờ các nguồn tư liệu quốc tế đã xác thực, nhiều giai đoạn trước đây chưa từng biết nay đã được làm rõ. Dù vẫn còn khoảng trống, nhưng về cơ bản, bức tranh tổng thể về cuộc đời Người đã thống nhất hơn so với vài chục năm trước.
Vai trò của biên tập viên trong việc đảm bảo chất lượng nội dung
TS Chu Đức Tính nhấn mạnh: “Người biên tập bắt buộc phải có một quan điểm sống đẹp, sống tốt, không mang những bức bách cá nhân ngoài xã hội áp đặt vào công việc.” Ông cho rằng biên tập viên cần cẩn mật, chịu khó đọc kỹ để phát hiện cái hay và nhận diện “hạt sạn”. Sự trong sáng của đội ngũ biên tập giữ vai trò quyết định trong việc chặn đứng quan điểm sai ngay từ đầu.
Ông cũng lưu ý: “Công bố sự thật cũng phải có tính giáo dục, không thể đưa ra một cách trần trụi khiến người nghe hoang mang.” Sự thật cần được tôn trọng, nhưng cách công bố phải hướng tới củng cố tinh thần tốt cho xã hội, tạo sự đồng thuận để vượt qua khó khăn.
