Ở tuổi 30 hay 40, nhiều người đã bắt đầu tính khá kỹ cho tương lai: mua nhà, tích lũy cho con, chuẩn bị quỹ dự phòng, lên kế hoạch nghỉ hưu, tìm một công việc tốt hơn hoặc một nguồn thu nhập bền hơn. Chúng ta có thể dành hàng giờ để so sánh lãi suất, cân nhắc một khoản đầu tư, tính toán giá trị tài sản trong 5 năm, 10 năm tới. Nhưng không nhiều người dành cùng sự nghiêm túc ấy cho sức khỏe của chính mình.
Một ly cà phê thay bữa sáng. Một bữa trưa ăn vội trước màn hình máy tính. Một ngày làm việc kết thúc muộn, vận động bị lùi lại 'mai tính'. Giấc ngủ, bữa ăn, khám sức khỏe định kỳ, tất cả đều quan trọng, nhưng thường không đủ khẩn cấp để được ưu tiên ngay. Sức khỏe vì thế không bị quên hẳn, nó chỉ hay bị xếp sau. Vấn đề là cơ thể không chờ đến lúc chúng ta rảnh hơn mới bắt đầu ghi nhận những thiếu hụt. Những bữa ăn mất cân đối, thói quen ít vận động, giấc ngủ chập chờn hay việc trì hoãn chăm sóc bản thân có thể chưa tạo ra hệ quả tức thì. Nhưng nếu lặp lại đủ lâu, chúng có thể trở thành khoản 'nợ sức khỏe' phải trả trong tương lai.
Bức tranh dinh dưỡng người Việt: Thiếu hụt canxi, folate và rau quả
Giữa vô số lời khuyên về ăn uống, thực phẩm bổ sung và các trào lưu dinh dưỡng liên tục xuất hiện, câu hỏi nền tảng nhất lại dễ bị bỏ qua: Người Việt đang ăn ra sao, thiếu gì trong khẩu phần hằng ngày và cần thay đổi điều gì để sống khỏe dài lâu? Đó cũng là xuất phát điểm của nghiên cứu được thực hiện trên gần 1.500 người trưởng thành tại Hà Nội, TP.HCM, Thái Nguyên, Quảng Nam và Cần Thơ. Thay vì tìm kiếm một xu hướng dinh dưỡng mới, nghiên cứu lựa chọn một hướng tiếp cận nền tảng hơn: Phác họa bức tranh dinh dưỡng của người Việt bằng những dữ liệu khoa học, từ đó cung cấp cơ sở cho các khuyến nghị phù hợp với bối cảnh và thói quen sinh hoạt hiện nay.
Kết quả mang đến một góc nhìn khá thú vị. Khẩu phần trung bình mới đáp ứng khoảng 68,7% nhu cầu canxi, 50,9% nhu cầu folate, trong khi 61,4% người tham gia chưa tiêu thụ đủ rau và trái cây theo khuyến nghị. Đáng chú ý, gần 27% người trưởng thành chưa duy trì bữa sáng thường xuyên và năng lượng từ bữa sáng mới đáp ứng khoảng 18,2% nhu cầu khuyến nghị trong ngày.
Chuyên gia: Dinh dưỡng là nền tảng sức khỏe lâu dài, không phải giải pháp ngắn hạn
Theo PGS-TS Trần Thanh Dương, Viện trưởng Viện Dinh dưỡng, đây là những dữ liệu quan trọng giúp nhận diện rõ hơn thực trạng dinh dưỡng của người Việt trong bối cảnh mới. Điều đáng chú ý nằm ở cách xây dựng một chế độ ăn cân bằng, đa dạng và phù hợp hơn để đáp ứng đầy đủ nhu cầu. Bởi dinh dưỡng không được quyết định bởi một bữa ăn hoàn hảo, mà được hình thành từ những lựa chọn đúng được duy trì đều đặn mỗi ngày.
TS Holiday Durham Zanetti, chuyên gia cao cấp của Viện Sức khỏe Nutrilite, cho rằng dinh dưỡng không nên được nhìn nhận như một giải pháp ngắn hạn, mà là nền tảng của sức khỏe lâu dài. Khi những quyết định rất nhỏ được duy trì đều đặn mỗi ngày, lợi ích tích lũy sẽ trở nên rõ rệt theo thời gian. Đó cũng là cách nhiều quốc gia có tuổi thọ khỏe mạnh đang tiếp cận: Không theo đuổi những chế độ ăn hoàn hảo, mà kiên trì xây dựng những thói quen đúng dựa trên bằng chứng khoa học.
Già hóa dân số: Thách thức về 'tuổi khỏe' và đầu tư cho dinh dưỡng
Việt Nam đang tiến nhanh vào giai đoạn già hóa dân số. Theo Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA), đến năm 2036, nước ta bước vào thời kỳ dân số già. Tuổi thọ trung bình đạt khoảng 74,7 tuổi là một thành quả đáng ghi nhận, nhưng câu hỏi quan trọng không chỉ là sống thêm bao nhiêu năm, mà là trong những năm đó, mỗi người có thể duy trì sức khỏe, sự độc lập và chất lượng sống đến đâu. Kinh nghiệm từ Nhật Bản, Singapore và nhiều quốc gia có tuổi thọ cao cho thấy, thách thức lớn của một xã hội già hóa không nằm ở tuổi thọ, mà ở 'tuổi khỏe'. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) thúc đẩy chương trình Healthy Ageing (lão hóa lành mạnh), chuyển trọng tâm từ điều trị bệnh sang duy trì khả năng sống độc lập, khỏe mạnh và hạnh phúc.
Theo Ngân hàng Thế giới và Global Nutrition Report, mỗi 1 USD đầu tư cho dinh dưỡng có thể tạo ra tới 16 USD giá trị kinh tế trong tương lai nhờ giảm chi phí y tế, nâng cao năng suất lao động và cải thiện chất lượng nguồn nhân lực. Điều này cho thấy dinh dưỡng không chỉ là vấn đề sức khỏe, mà còn là một khoản đầu tư cho phát triển bền vững.
Hợp tác nghiên cứu và truyền thông: Đưa khoa học dinh dưỡng đến gần hơn với cộng đồng
Tại Việt Nam, sự phối hợp giữa Viện Dinh dưỡng và Viện Sức khỏe Nutrilite cũng hướng tới mục tiêu đó: Xây dựng bằng chứng khoa học về thực trạng dinh dưỡng của người Việt, đồng thời đưa những kết quả nghiên cứu đến gần hơn với cộng đồng thông qua các hoạt động truyền thông và giáo dục dinh dưỡng. Bà Ôn Minh Hằng, Phó tổng giám đốc Amway Việt Nam chia sẻ: 'Dự án hợp tác này là một phần trọng tâm của chiến lược Sống khỏe mạnh, sống hạnh phúc mà Amway triển khai trong nhiều năm qua. Chúng tôi cam kết không chỉ là đơn vị tài trợ nghiên cứu, mà còn là cầu nối lan tỏa nhận thức cộng đồng. Trong hành trình này, Amway nỗ lực biến kết quả nghiên cứu thành những con số biết nói, đưa các số liệu khoa học thành giải pháp dinh dưỡng thực tiễn, giúp người dân dễ dàng thực hiện và hình thành thói quen sống khoa học mỗi ngày'.
Khoa học giúp cộng đồng hiểu đúng. Truyền thông giúp kiến thức trở nên dễ tiếp cận. Doanh nghiệp, khi đồng hành cùng cơ quan chuyên môn, có thể góp phần đưa những sáng kiến ấy đến gần hơn với đời sống. Khi ba mắt xích cùng vận hành, những thay đổi nhỏ mới có cơ hội trở thành thói quen của nhiều người.
Sống khỏe dài lâu không được tạo nên từ một quyết định lớn, mà từ những lựa chọn đúng được duy trì mỗi ngày. Và khi ngày càng nhiều người Việt bắt đầu từ những lựa chọn ấy, chúng ta sẽ cùng xây dựng một cộng đồng khỏe mạnh hơn, hạnh phúc hơn và phát triển bền vững hơn. Bởi khoản đầu tư giá trị nhất cho tương lai không phải là tài sản chúng ta sở hữu, mà là sức khỏe của chính người sẽ sống trong tương lai ấy.
