Bà Nguyễn Thị Ngọ (78 tuổi, xã Hưng Nguyên Nam, tỉnh Nghệ An), vợ liệt sĩ Nguyễn Văn Đinh, vẫn gọi chồng là "anh" như thuở ban đầu dù hơn nửa thế kỷ đã trôi qua. Run run lật giở tập ảnh ố vàng - những kỷ vật được gìn giữ suốt hơn 50 năm, bà rưng rưng: "Tôi thương anh ấy lắm, đó là mối tình đầu của tôi".
Cuộc gặp gỡ định mệnh mùa xuân 1968
Chuyện tình bắt đầu từ mùa xuân năm 1968, khi bà Ngọ là công nhân Nhà máy Đường Sông Lam, sơ tán về huyện Nam Đàn (cũ). Một tối đi gánh nước, bà bất ngờ được một anh bộ đội bước tới ghé vai, ngỏ lời: "Để anh gánh cho". Bà nhớ lại: "Lúc đó tôi từ chối nhưng vẫn đặt gánh nước xuống. Qua trò chuyện mới biết anh cùng đơn vị đang trên đường hành quân vào Nam, dừng chân ở đây ba ngày. Anh hỏi nhà em ở đâu để tối ghé thăm hai bác. Tôi chỉ nói vậy thôi, không ngờ tối đó anh tìm đến thật".
Ngồi dưới khoảng sân nhỏ, người lính trẻ kể về tuổi thơ mồ côi mẹ, lớn lên nhờ cậu mợ cưu mang và lý tưởng bảo vệ Tổ quốc. Sự đồng cảm đã kéo hai trái tim xích lại gần nhau. Khi anh hành quân vào chiến trường, những cánh thư trở thành sợi dây gắn kết tình yêu giữa khói lửa chiến tranh.
Đám cưới thời chiến và lời hẹn thủy chung
Năm 1970, khi Nhà máy Đường Sông Lam chuyển về xã Hưng Lam (huyện Hưng Nguyên cũ), bà Ngọ nhận được mẩu thư tay của ông Đinh qua người quen, báo tin ông được ra Bắc học và hẹn gặp. Sau hai năm xa cách, họ chỉ có ba giờ bên nhau, đủ để xác định gắn bó trọn đời. Năm 1971, ông Đinh đến thưa chuyện với gia đình. Ngày 6/11/1971, đám cưới giản dị được tổ chức. Trong căn phòng tân hôn, đôi câu đối đỏ do chú rể chuẩn bị: "Trai thêu Tổ quốc vui lòng vợ / Gái dệt non sông thắm ý chồng".
Vợ chồng bà Ngọ ở với nhau vỏn vẹn 4 ngày. Sau lễ cưới, hai người ra Thanh Hóa ra mắt họ hàng. Đến sáng ngày thứ ba, bà Ngọ thức dậy không thấy chồng đâu. Lời người bố chồng khiến bà chết lặng: "Nó vào mặt trận rồi. Nó không nói với con vì sợ con khóc, sợ chùn chân chiến sĩ". Người vợ trẻ chỉ biết òa khóc, tiễn chồng bằng những giọt nước mắt muộn màng.
Lần cuối gặp mặt và giấy báo tử
Suốt một tháng không nhận được thư, nỗi nhớ hóa thành sự hờn giận. Khi biết chồng dừng chân trên đường hành quân và được nghỉ ba giờ, bà lập tức tìm đến gặp. Bà nghẹn ngào: "Biết tôi giận vì lần trước anh đi không một lời từ biệt nên anh ra sức dỗ dành. Giận thì giận nhưng thương lắm. Nước mắt cứ trào ra, nhưng tôi phải gạt đi thật nhanh để người đàn ông của đời mình yên lòng bước vào nơi bom đạn". Trước giờ xe lăn bánh, người lính nắm tay vợ, gửi lời hẹn ước cuối: "Giải phóng đất nước xong anh về. Em ở nhà giữ gìn sức khỏe, nhớ hai chữ thủy chung".
Cuối năm 1972, bà Ngọ nhận giấy báo tử của chồng. Nén chặt nỗi đau, bà lặng lẽ sống qua những năm tháng dài, gìn giữ trọn vẹn mối tình son sắt.
Lòng bao dung của người đến sau
Năm 1976, trước sự vun vén của gia đình và lãnh đạo nhà máy, bà đồng ý đi thêm bước nữa với ông Đậu Quang Thuận, đồng nghiệp cùng Nhà máy Đường Sông Lam. Ông là người chứng kiến trọn vẹn câu chuyện tình của bà với người chồng liệt sĩ. Ông đến với bà bằng sự thấu hiểu, bao dung và trân trọng quá khứ. Bà Ngọ nhớ lại: "Ông ấy biết rõ cuộc đời tôi chỉ có tình yêu duy nhất với anh Đinh và tôi luôn biết ơn ông vì đã tôn trọng điều đó. Kể cả khi đã có với nhau ba người con, ông chưa bao giờ trách móc hay nặng nhẹ chuyện tôi vẫn đặt ảnh anh Đinh ở đầu giường".
Chị Đậu Thị Lê Na, con gái út của bà Ngọ, chia sẻ: "Bố luôn dành cho bác Đinh một sự kính trọng đặc biệt. Bố dặn chúng tôi phải biết ơn, kính trọng bác Đinh cũng như các liệt sĩ đã hy sinh xương máu vì Tổ quốc".
Hành trình hơn nửa thế kỷ tìm nơi chồng nằm lại
Niềm an ủi lớn nhất của bà Ngọ là vào tháng 5/2026, sau hơn 50 năm mòn mỏi tìm kiếm, bà xác định được nơi chồng hy sinh. Đầu tháng 5, bà nhận được bức ảnh chụp danh sách liệt sĩ tại Đền thờ liệt sĩ Trung đoàn 88 (xã Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị), trong đó có tên Thượng úy Nguyễn Hồng Đinh, Đại đội trưởng Đại đội 9, Tiểu đoàn 6, Trung đoàn 88, Sư đoàn 308. Đối chiếu với tấm ảnh người chồng luôn đeo chiếc đồng hồ dây da cùng những lá thư đều ký tên Hồng Đinh, các cựu chiến binh Trung đoàn 88 xác nhận đó chính là liệt sĩ Nguyễn Văn Đinh.
Ngày 26/5, bà Ngọ có mặt tại Đền thờ liệt sĩ Trung đoàn 88, nghẹn ngào đứng trên mảnh đất nơi chồng bà cùng 92 đồng đội hy sinh trong trận chiến năm 1972. Với bà, chuyến đi ấy khép lại hành trình hơn nửa thế kỷ tìm nơi chồng nằm lại, là nén tâm hương muộn màng gửi đến người thương sau hơn 50 năm xa cách.
