Nhận giấy báo tử của người yêu vào năm 1977, bà Nguyễn Thị Lệ (80 tuổi) đã tìm đến mẹ liệt sĩ Huỳnh Văn Quên, xin nhận làm con dâu thờ chồng dù chưa một lần cưới hỏi. Suốt gần 60 năm, bà vẫn giữ trọn lời hẹn ước dưới bóng dừa năm xưa.
Lời hẹn cưới trước giờ ra trận
Giữa thập niên 1960, bà Nguyễn Thị Lệ làm nhiệm vụ tiếp tế lương thực, chăm sóc thương bệnh binh và may vá cho bộ đội tại Tân Phước Tây (huyện Tân Thạnh, Long An cũ). Tại đây, bà gặp chiến sĩ Huỳnh Văn Quên, Tiểu đội phó, Tiểu đoàn 1 Long An, Quân Giải phóng miền Nam. Trong một đêm thức trắng bên ngọn đèn dầu, bà tỉ mẩn vá áo cho người lính kém mình 2 tuổi. Ông Quên có nước da trắng trẻo, thư sinh nhưng ánh mắt cương trực, kiên định.
Khoảng năm 1967, đơn vị của ông Quên nhận lệnh chuyển quân đột ngột, hành quân về chiến trường nội đô Sài Gòn - Gia Định. Trước giờ xuất kích, dưới bóng dừa quen thuộc, ông Quên nhìn thẳng vào mắt người yêu: “Giờ em chịu tui không? Chịu thì đánh xong trận này tui về, tui ra mắt ba má rồi cưới em”. Bà Lệ gật đầu nhẹ, và cái gật đầu ấy trở thành chiếc neo định mệnh, gửi gắm trọn thanh xuân vào lời hứa của người lính.
Những lá thư và nỗi nhớ khôn nguôi
Sau ngày tiễn ông Quên lên đường, bà Lệ sống trong những lá thư từ chiến trường gửi về. Dù điều kiện chiến đấu khắc nghiệt, ông vẫn viết thư qua đường dây giao liên. Mỗi lần nhận thư, bà phải đợi đến đêm muộn, nhờ người đồng chí đọc giùm. Nghe từng lời hỏi thăm sức khỏe ba má, lời dặn dò giữ gìn bản thân, lòng cô gái trẻ vừa hạnh phúc vừa tủi thân. Bà tập viết chữ, cặm cụi đồ theo từng nét, viết đi viết lại một chữ duy nhất: Quên. “Tôi hứa với ai là chỉ một người, dù chết hay sống cũng một người”, bà nói.
Những cánh thư thưa dần rồi bặt tăm sau chiến dịch Tết Mậu Thân 1968. Ở quê nhà, bà Lệ đứng ngồi không yên, mỗi lần nghe tin có thương binh từ nội đô về, bà lại chạy đến hỏi thăm nhưng chỉ nhận được cái lắc đầu vô vọng. Tập thư tay của ông Quên được bà cất sâu dưới đáy rương gỗ, nhưng trong một mùa mưa bão, mái nhà dột khiến nước ngấm vào rương, làm mục nát và nhòe mực, không còn đọc được chữ nào.
Giấy báo tử và quyết định làm dâu thờ chồng
Năm 1977, hai năm sau ngày thống nhất, gia đình nhận được giấy báo tử của chiến sĩ Huỳnh Văn Quên. Ông hy sinh tại mặt trận nội đô, thi thể thất lạc, không tìm thấy hài cốt. Tuy nhiên, trên giấy báo tử, họ tên được ghi là Huỳnh Văn Quyên. Bà Lệ không biết chữ, nhưng đã viết tên Quên hàng nghìn lần. Chính nét chữ khác biệt ấy khiến bà giữ niềm hy vọng ông vẫn còn sống.
Không lâu sau đó, bà một mình lặn lội tìm đến nhà ông Quên ở xã Đức Tân, Long An cũ (nay là xã Vàm Cỏ, Tây Ninh), cách khoảng 20 km. Đứng trước mẹ của người yêu là bà Lê Thị Điệu, bà Lệ khóc kể lại toàn bộ câu chuyện tình yêu và lời hẹn ước năm xưa. Bà xin được nhận làm con dâu để thay ông gánh vác phần hiếu nghĩa. Cảm động trước tấm chân tình, bà Điệu nhận bà làm con dâu và tặng một đôi bông tai ngọc cùng một chiếc nhẫn vàng làm của hồi môn. Bà Lệ đeo chiếc nhẫn vào ngón áp út. Từ đó, dù không có đám cưới, không tờ hôn thú, mọi người đều biết bà Sáu Lệ là dâu con nhà họ Huỳnh.
Hy vọng từ những di vật
Sáng 6/7, ông Huỳnh Văn Nhỏ (em trai liệt sĩ) gọi điện cho bà Lệ, nghẹn ngào báo tin: “Tìm thấy anh Quên rồi chị Hai ơi! Hài cốt của anh vừa được quy tập ngay công viên Văn hóa Lê Thị Riêng”. Chiếc điện thoại suýt rơi khỏi tay bà. Gần 6 thập kỷ đợi chờ, cuối cùng người lính năm xưa cũng có thể trở về.
Theo Thiếu tướng Trần Chí Tâm, Phó Chính ủy Quân khu 7, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 Quân khu 7, khu vực công viên Lê Thị Riêng được xác định là nơi chôn cất nhiều chiến sĩ thuộc Tiểu đoàn 1 và Tiểu đoàn 2 Long An, hy sinh trong Tổng tiến công Tết Mậu Thân 1968, đặc biệt trận đánh khu vực cầu Chữ Y. Tính đến ngày 7/7, lực lượng chức năng đã quy tập được 11 bộ hài cốt cùng nhiều di vật. Qua đối chiếu bước đầu, có thông tin liên quan đến liệt sĩ Huỳnh Văn Quên.
Gia đình ông Huỳnh Văn Mười và Huỳnh Văn Nhỏ (xã Vàm Cỏ, Tây Ninh) đã liên hệ chính quyền, báo tin trùng khớp. Sáng 7/7, cơ quan chức năng lấy mẫu ADN của hai ông để đối chiếu, xác định danh tính liệt sĩ.
Lời thầm thì bên bàn thờ
Dù còn chờ kết quả giám định ADN, bà Lệ vẫn nuôi hy vọng. Bà nhờ con gái đưa sang nhà ông Quên, thắp nén nhang báo tin. Giữa làn khói trầm, đôi bàn tay gầy guộc run run nâng tấm bằng Tổ quốc ghi công. Ngón tay gầy gò lướt trên dòng chữ khắc tên ông, như cái cách bà từng men theo từng nét chữ Quên dưới ánh đèn dầu gần 60 năm trước. Đứng trước bàn thờ, người vợ chưa cưới tóc bạc phơ thầm thì: “Tui chịu cưới rồi, ông về nghen”.
