Người Nhật Bản vẫn trung thành với thói quen ngủ sàn trên nệm Futon và chiếu Tatami
Trong thế giới hiện đại, khi những chiếc giường và nệm lò xo cao cấp đã trở nên phổ biến trên toàn cầu, người Nhật Bản vẫn duy trì một thói quen khiến thế giới ngạc nhiên: ngủ sàn nhà trên nệm Futon và chiếu Tatami. Từ những căn hộ chung cư tại Tokyo đến những ngôi nhà truyền thống ở vùng nông thôn, chiếc nệm Futon trải trên sàn vẫn luôn là lựa chọn ưu tiên, phản ánh một nét văn hóa độc đáo và bền vững.
Lịch sử nệm tại Nhật Bản: Từ xa xỉ phẩm đến phổ biến
Trong lịch sử Nhật Bản, thời kỳ Nara từ năm 710 đến 794, việc ngủ trên giường và nệm là một đặc quyền xa xỉ, phân định rõ rệt đẳng cấp xã hội. Trong khi người dân lao động phải ngủ trên đống rơm rạ hay chiếu cói thô sơ, thì giới quý tộc đã bắt đầu sử dụng các giường gỗ. Chiếc nệm bông Futon trải trên chiếu Tatami từng được coi là xa xỉ phẩm ở Nhật Bản.
Sang đến thời Heian từ năm 794 đến 1185, khái niệm "giường" tiến hóa thành các lớp chiếu Tatami chồng lên nhau, được gọi là yaedatami. Khi đó, địa vị của một người được đo bằng chính độ cao và số lượng lớp chiếu mà họ nằm. Đến thời kỳ Edo từ năm 1603 đến 1868, bông là chất liệu quý hiếm, ưu tiên hàng đầu cho việc chế tạo ngòi nổ và trang phục người lính, khiến người dân thường chỉ có thể lót quần áo cũ.
Phải đến cuối thế kỷ 19, khi nguồn bông nhập khẩu giá rẻ đổ bộ vào thị trường, nệm Futon mới bắt đầu len lỏi vào các gia đình bình dân và dần rũ bỏ mác "xa xỉ phẩm" của những thế kỷ trước. Việc bông trở nên phổ biến kết hợp với nhu cầu tối ưu hóa diện tích tại các đô thị đã đưa nệm Futon lên vị thế độc tôn. Từ một thiết kế phục vụ giới thượng lưu, Futon lan tỏa rộng rãi đến mọi gia đình Nhật Bản.
Nệm Futon truyền thống thường được làm thủ công từ 100% bông tự nhiên. Ngày nay, các chất liệu hiện đại như polyester, cao su hay bọt polyurethane cũng được sử dụng để tăng độ bền và giảm độ ẩm, nhưng vẫn giữ nguyên tinh thần của thiết kế cổ điển.
Vì sao người Nhật vẫn ngủ sàn? Những lý do thuyết phục
Dưới đây là một số lý do chính giải thích cho sự trung thành của người Nhật với thói quen ngủ sàn:
- Giải pháp tối ưu cho không gian sống: Tại Nhật Bản, diện tích nhà ở thường rất hạn chế. Việc đặt một chiếc giường cố định sẽ chiếm dụng phần lớn không gian của căn phòng. Bằng cách sử dụng nệm Futon có thể gấp gọn và cất vào tủ âm tường (oshiire) mỗi sáng, một căn phòng có thể linh hoạt biến đổi thành phòng làm việc, nơi tiếp khách vào ban ngày và trở thành phòng ngủ vào ban đêm. Đây cũng là một phần của lối sống tối giản kiểu Nhật Bản, giúp tối ưu hóa công năng sử dụng.
- Đảm bảo an toàn: Nhật Bản nằm trên vành đai lửa Thái Bình Dương, chịu ảnh hưởng của khoảng 1.500 trận động đất mỗi năm, chiếm 18% tổng số động đất toàn cầu. Phần lớn là các trận động đất nhẹ, nhưng thỉnh thoảng quốc gia này vẫn chịu các trận động đất lớn do nằm ở giao điểm của 4 mảng kiến tạo. Vì vậy, nằm sàn giúp người Nhật sớm nhận ra động đất để phản ứng nhanh. Với các gia đình có trẻ em, việc ngủ sàn loại bỏ hoàn toàn nguy cơ trẻ bị ngã khỏi giường. Đối với người cao tuổi, việc nằm trên một bề mặt thấp và chắc chắn cũng giúp họ cảm thấy an tâm và vững chãi hơn.
- Lợi ích sức khỏe: Nhiều người Nhật Bản cho rằng ngủ trên bề mặt phẳng và cứng vừa phải giúp căn chỉnh cột sống tự nhiên hơn. Khác với các loại nệm mềm có thể gây lún và dẫn đến đau lưng theo thời gian, nệm Futon kết hợp với sàn Tatami cung cấp sự nâng đỡ đồng đều cho cơ thể, hỗ trợ tuần hoàn máu và giúp cơ bắp thư giãn sâu hơn sau một ngày dài.
- Phù hợp khí hậu: Khí hậu Nhật Bản vốn có mùa hè nóng ẩm và mùa đông lạnh giá. Vào mùa hè, việc ngủ sát mặt đất giúp tận dụng được luồng khí mát lưu thông bên dưới, giảm cảm giác oi bức. Vào mùa đông, các gia đình thường sử dụng thêm hệ thống sưởi sàn hoặc bàn sưởi Kotatsu, việc ngủ sàn giúp tận dụng tối đa nguồn nhiệt ấm áp này.
- Dễ dàng vệ sinh: So với việc phải hút bụi dưới gầm giường khó khăn, việc vệ sinh nệm và sàn là điều cực kỳ đơn giản. Nệm Futon cũng thường xuyên được mang ra phơi nắng để khử trùng và làm tơi xốp sợi bông, đảm bảo môi trường ngủ luôn sạch sẽ, tránh được các tác nhân gây dị ứng hay mạt bụi. Một đặc điểm thú vị trong kiến trúc Nhật là các ban công thường hướng về phía Nam, nhằm phục vụ việc phơi nệm dưới ánh nắng mặt trời giúp diệt khuẩn và giữ cho nệm luôn tơi xốp.
Ngoài ra, thói quen gấp gọn nệm cất vào tủ (oshiire) mỗi sáng không chỉ giúp tiết kiệm diện tích mà còn ngăn chặn ẩm mốc tích tụ giữa nệm và sàn tatami, đồng thời thắt chặt tình cảm và sự gắn kết giữa các thành viên trong gia đình khi cùng trải nệm ngủ cạnh nhau trên sàn.
