Tôi ở tầng hai. Sáng nào có thời gian, tôi cũng pha một cốc cà-phê, kéo ghế ra ban-công ngồi nhìn xuống phố. Và gần như sáng nào tôi cũng thấy bà. Tôi không biết tên bà. Đô thị hiện đại lạ thế. Người ta có thể biết pass wifi của ba quán cà-phê, biết tên con chó nhà người nổi tiếng, biết cả chuyện một cô ca sĩ vừa chia tay qua mạng, nhưng lại không biết tên người đàn bà ngày nào cũng quét sạch cái ngõ mình đi qua.
Một người phụ nữ vô danh
Tôi gặp bà, chào một câu. Bà gật đầu, có hôm cười, có hôm chỉ “ừ”. Bà ở nhà đối diện. Người nhỏ, lưng hơi còng, tóc cắt ngắn. Mùa hè bà mặc bộ đồ hoa đã bạc màu, đi đôi dép nhựa xanh. Mùa đông khoác thêm cái áo len mỏng, cổ tay áo sờn như đã cùng bà đi qua nhiều năm tháng.
Cây chổi của bà cũng bình thường thôi, loại chổi nhựa bán ở hàng tạp hóa, cán thẳng đuột, đầu chổi xòe ra vì dùng lâu. Nhưng vào tay bà, nó có vẻ giống một thứ gia bảo mảnh mai. Bà quét rất kỹ. Từ cửa nhà mình, bà quét lan ra cả đoạn ngõ trước nhà, rồi sang các nhà hàng xóm, rồi vòng ra tận lòng đường. Ngày nắng cũng thế, ngày mưa cũng thế. Mưa phùn, hoa lộc vừng dính xuống nền, bà vẫn cúi xuống gạt từng mảng đỏ au, dính bết.
Quét ngõ - một thứ kỷ luật đạo đức
Những cánh hoa sấu rụng trái mùa, vỏ hộp sữa, giấy ăn, tàn thuốc, que xiên thịt nướng từ tối hôm trước, tất cả gom lại thành một đống nhỏ. Đôi khi bà nhặt được những thứ không tiện nêu tên, thứ chứng minh loài người ban đêm thường thật thà hơn ban ngày. Bà nhăn mặt, nhưng vẫn quét.
Tôi từng nghĩ quét ngõ là một việc vệ sinh. Sau này nhìn bà nhiều, mới thấy nó còn là một thứ kỷ luật đạo đức. Người ta quét phần trước cửa mình như lau mặt cho gia đình. Nhà có thể chưa giàu, con cái có thể chưa ngoan, ông chồng tối qua có thể về hơi muộn và mùi rượu còn lẩn quẩn ở hiên, nhưng sáng ra cái thềm phải sạch. Rác trước cửa là một thứ tai tiếng dễ nhìn thấy. Nó không cần bị đưa lên mạng cũng đủ làm ảnh hưởng đến gia giáo.
Ranh giới mơ hồ nơi đô thị
Ngày xưa, phần trước cửa nhà mình rất rõ ràng. Từ bậc tam cấp ra mép rãnh nước. Chổi đi đến đâu, danh dự về đến đấy. Bây giờ thì ngõ khác rồi. Cửa hàng nhiều hơn nhà ở. Người thuê nhiều hơn người quen. Có nhà quét sạch bong trước cửa mình bằng những nhát chổi nhanh, mạnh, dứt khoát sang… phần vỉa hè hàng xóm. Cái chung ở đô thị bao giờ cũng khổ. Nó giống một người họ hàng xa, ai cũng nhận khi có lợi, ai cũng quên khi phải chăm sóc.
Bà dưới chân tòa nhà thì khác. Bà quét rộng hơn phần của bà rất nhiều. Có lẽ bà không tính toán ranh giới bằng m2. Hoặc bà tính theo kiểu cũ. Nơi nào mắt mình còn nhìn thấy rác, nơi ấy mình còn hơi xấu hổ.
Những phẩm chất qua nét quét
Thói quen quét ngõ bộc lộ khá nhiều phẩm chất con người. Người tế nhị quét rộng hơn phần mình một chút, coi như bù lại hôm qua đã dựng xe lấn sang nhà bên. Người keo kiệt quét sát mép cửa, chính xác như kẻ đo đất. Người xấu tính thì đưa chổi rất có nghề về hướng nhà sát vách. Còn người như bà, có lẽ thuộc một giống thị dân cũ, khó tính và hơi thiệt, lớp người hay lam hay làm, tay không bao giờ nghỉ với vô số việc không tên chăm chút cho gia đình, phố xá.
Tôi kính trọng bà vì điều ấy. Một sự kính trọng âm thầm, hơi buồn cười, của thằng đàn ông ngồi ban công uống cà-phê, nhìn xuống một bà già đang quét rác cho cả con ngõ.
Không biết tên mà vẫn quý
Tôi chưa từng hỏi tên bà. Có lẽ một hôm nào đó tôi nên hỏi. Nhưng cũng có thể, trong một đô thị nhiều bảng hiệu, nhiều mật khẩu, nhiều tài khoản, nhiều cuộc hẹn không nhớ mặt nhau, việc không biết tên mà vẫn thấy quý một người lại là một thứ quan hệ lành mạnh, thuần khiết.
