Video ngắn không còn là thú vui vô hại khi ngày càng nhiều người lớn tuổi rơi vào vòng lặp lướt vô thức, dẫn đến hàng loạt vấn đề sức khỏe nghiêm trọng như rối loạn giấc ngủ, tăng huyết áp, đột quỵ và sa sút trí tuệ. Bác sĩ chuyên khoa 2 Đào Quang Hoàng, Khoa Nội Tim mạch - Lão học, Bệnh viện đa khoa Thủ Đức (TP.HCM), cảnh báo việc xem video ngắn vào ban đêm có thể khởi phát chuỗi phản ứng sinh lý và tâm lý bất lợi.
Thực trạng đáng báo động
Anh N.A.T (40 tuổi, TP.HCM) chia sẻ mẹ anh 67 tuổi thường xuyên ngồi trong phòng lướt video ngắn. “Tôi ở xa nhà, lúc điện thoại về hiếm khi thấy mẹ bắt máy. Gần như cả ngày mẹ đều ngồi trong phòng, còn nhờ con cháu tạo tài khoản trên 2-3 điện thoại để cái nào hết pin thì đổi sang cái khác xem cho tiện”, anh T. nói. Chị N.B.N (47 tuổi, TP.HCM) sau 3 năm lướt video ngắn đã bị suy giảm thị lực, mỏi mắt, mất ngủ và thường thức giấc giữa đêm.
Cơ chế gây hại từ video ngắn
Theo bác sĩ Đào Quang Hoàng, việc xem video ngắn vào ban đêm phá vỡ nhịp sinh học, gây thiếu ngủ mạn tính và quá tải nhận thức dẫn đến căng thẳng tâm lý. Khuyến cáo năm 2025 của Hiệp hội Tim mạch Mỹ cho thấy rối loạn giấc ngủ, thiếu ngủ và căng thẳng tâm lý - xã hội là yếu tố trực tiếp gây tổn hại hệ tim mạch, tăng huyết áp và giảm hiệu quả điều trị.
Nguy cơ đột quỵ và sa sút trí tuệ
Ở người lớn tuổi, những thay đổi nội tiết và căng thẳng thần kinh kết hợp suy giảm thể chất do tuổi tác có thể gây hại trực tiếp đến cấu trúc mạch máu não, làm tăng nguy cơ đột quỵ và sa sút trí tuệ. Nhìn màn hình lâu làm giảm tần suất chớp mắt, gây mỏi, khô mắt, ảnh hưởng chất lượng giấc ngủ và làm nặng thêm triệu chứng trầm cảm. Lối sống tĩnh tại khiến người lớn tuổi ít vận động hơn; mỗi 1 giờ lướt video vô thức làm mất khoảng 322 bước chân đi bộ. Thiếu ngủ, căng thẳng và ít vận động kích thích hệ thần kinh giao cảm, làm huyết áp tăng cao – yếu tố nguy cơ quan trọng gây tổn thương não bộ. Bác sĩ Hoàng nhấn mạnh: “Huyết áp cao đẩy nhanh quá trình sa sút trí tuệ do tăng nguy cơ bệnh lý thiếu máu cục bộ vi mạch và bất thường chất trắng vỏ não. Áp lực máu tăng cao còn làm tăng độ cứng và xơ vữa mạch máu não, từ đó tăng nguy cơ đột quỵ do thiếu máu cục bộ cấp tính hoặc xuất huyết não”.
Giải pháp cho người lớn tuổi
Bác sĩ Quang Hoàng hướng dẫn: không lướt điện thoại sau khi tắt đèn; giới hạn thời gian xem buổi tối dưới 2 tiếng và tổng thời gian trong ngày 1-4 tiếng; duy trì giờ ngủ và thức dậy cố định; cho mắt nghỉ ngơi theo quy tắc 20-20-20 (20 phút nhìn màn hình, nhìn ra xa 6m trong 20 giây); bật chế độ lọc ánh sáng xanh; sử dụng video ngắn với mục đích chủ động như tìm kiếm kiến thức sức khỏe, hướng dẫn tập thể dục; gia đình khuyến khích tham gia hoạt động xã hội ngoài đời thực và chế độ dinh dưỡng lành mạnh.
Nhận diện 4 'bẫy thuật toán'
Cơ chế cuộn vô tận: tự động phát video liên tiếp, làm mất cảm nhận thời gian. Vòng lặp củng cố: ứng dụng “đọc được suy nghĩ”, khiến người dùng “dính” vào màn hình. Kén thông tin: bảng tin chỉ hiện nội dung yêu thích, lặp lại một góc nhìn, dẫn đến cảm giác cô đơn, trầm cảm. Quá tải thông tin: hình ảnh, âm thanh thay đổi chớp nhoáng làm suy giảm khả năng tập trung. Bác sĩ Quang Hoàng nhấn mạnh: “Các nghiên cứu chỉ ra rằng những người sử dụng ứng dụng với thái độ chủ động, có mục đích rõ ràng sẽ có khả năng phá vỡ ‘bẫy cuộn vô thức’ và bảo vệ tốt sức khỏe tinh thần”.
