Những thi thể còn gần như nguyên vẹn sau 500 năm trên các ngọn núi lửa cao thuộc dãy Andes ở bờ tây Nam Mỹ hé lộ nghi lễ hiến tế gây ám ảnh dưới thời Đế chế Inca.
Phát hiện mới về nghi lễ Capacocha
Các nhà khảo cổ nghiên cứu trên những ngọn núi lửa cao thuộc dãy Andes đã xác định được trường hợp đầu tiên có bằng chứng rõ ràng về việc đứa trẻ bị hiến tế trong nghi lễ Capacocha - hình thức hiến tế trang trọng và linh thiêng nhất của Đế chế Inca. Cụ thể, nạn nhân bị hiến tế được ướp xác một cách có chủ đích sau khi qua đời.
La Doncella - xác ướp trẻ em Inca cổ nhất trong ba xác ướp được phát hiện ở gần Llullaillaco, một ngọn núi lửa nằm trên biên giới giữa Argentina và Chile, niên đại khoảng năm 1500 sau Công nguyên.
Nghiên cứu được thực hiện dựa trên các ảnh chụp cắt lớp vi tính (CT) của 4 thi thể trẻ em được bảo quản tự nhiên nhờ điều kiện băng giá trên đỉnh các núi lửa Ampato và Sara Sara ở miền nam Peru. Công trình là một phần của dự án quốc tế do nhà nghiên cứu Dagmara Socha thuộc Đại học Warsaw (Ba Lan) dẫn đầu.
Nghi lễ hiến tế bí ẩn của Đế chế Inca
Capacocha được xem là một trong những nghi lễ cấp cao quan trọng nhất của Đế chế Inca. Các tài liệu do người Tây Ban Nha ghi chép từ thời thuộc địa mô tả những đoàn rước trong đó trẻ em và các thiếu nữ phải đi quãng đường rất dài trước khi bị hiến tế trên các đỉnh núi thiêng. Tuy nhiên, bằng chứng khảo cổ học về nghi lễ này vẫn còn hạn chế bởi phần lớn địa điểm chôn cất nằm ở những vùng núi cao hẻo lánh, khó tiếp cận.
Điều kiện giá lạnh trên các đỉnh núi đã giúp bảo tồn cơ thể người chết ở mức độ hiếm thấy, bao gồm mô mềm, nội tạng và các bó vải liệm. Để tránh làm hư hại hiện vật, các nhà khoa học sử dụng công nghệ chụp CT thay vì mở các lớp bọc xác ướp. Hình ảnh thu được cho phép họ quan sát cấu trúc xương, tình trạng nội tạng cũng như các vật phẩm được đặt bên trong thi thể.
Kết quả cho thấy cả 4 xác ướp trẻ con đều có dấu hiệu tử vong vì chấn thương vùng đầu. Trong một trường hợp, bé gái 8 tuổi xuất hiện khối tụ máu nội sọ. Đứa trẻ này còn có dấu hiệu mắc bệnh Chagas - căn bệnh ký sinh trùng phổ biến ở Nam Mỹ - thể hiện qua thực quản phình to và các mảng canxi lắng đọng trong mô phổi. Phát hiện này thách thức quan điểm lâu nay dựa trên các ghi chép cổ vốn cho rằng chỉ những đứa trẻ hoàn toàn khỏe mạnh và có ngoại hình hoàn hảo mới được lựa chọn để hiến tế.
Các nhà nghiên cứu cũng kiểm tra xác ướp nổi tiếng được đặt tên Juanita. Kết quả cho thấy ngoài chấn thương đầu, thi thể còn có các tổn thương ở ngực và vùng chậu. Một số thi thể khác mang dấu vết bị sét đánh sau khi chôn cất. Đây là hiện tượng thường gặp trên các đỉnh núi lửa cao và trống trải. Những cú sét đã làm gãy xương và thiêu hủy một phần lớp vải bọc bên ngoài.
Trường hợp đặc biệt nhất là một xác ướp được ký hiệu là "Ampato 4". Ảnh chụp CT cho thấy nhiều xương đã biến mất hoặc bị dịch chuyển khỏi vị trí ban đầu. Bên trong khoang bụng còn xuất hiện đá và các mảnh vải được đặt vào một cách có chủ đích. Cấu trúc bên trong cơ thể hoàn toàn khác với quá trình phân hủy tự nhiên hoặc hiện tượng đông lạnh thông thường. Theo nhóm nghiên cứu, đây là bằng chứng cho thấy thi thể đã được xử lý sau khi chết. Họ cho rằng cô bé có thể qua đời ở một địa điểm khác trước khi cơ thể được mở ra, chỉnh sửa cấu trúc bên trong rồi mới được đưa lên núi để an táng.
"Nghĩa địa xác ướp" trên các đỉnh núi cao
Các nhà khoa học cho biết khảo cổ học vùng núi cao đang tiếp tục hé lộ nhiều dữ liệu quý giá từ những địa điểm từng được xem là gần như không thể tiếp cận. Từ năm 2024, các cuộc khai quật trên một số đỉnh núi Andes đã được nối lại với nguồn tài trợ từ Trung tâm Khoa học Quốc gia Ba Lan. Trong thời gian tới, giới nghiên cứu sẽ tiếp tục phân tích mô mềm, vải dệt và các đồ vật tùy táng đi kèm nhằm làm sáng tỏ hơn những bí ẩn xoay quanh nghi lễ hiến tế trẻ em của nền văn minh Inca.
