Là địa phương tiên phong thực hiện mô hình sáp nhập báo-đài, Quảng Ninh đã trải qua nhiều thách thức trong quá trình xây dựng tòa soạn hội tụ. Chia sẻ với phóng viên, nhà báo Nguyễn Thế Lãm, Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh, Chủ tịch Hội Nhà báo tỉnh Quảng Ninh cho rằng trở ngại lớn nhất không nằm ở tổ chức bộ máy hay công nghệ, mà ở việc thay đổi tư duy, văn hóa làm báo và xây dựng mô hình quản trị phù hợp với môi trường truyền thông đa nền tảng.
Nhân dịp kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam (21/6/1925-21/6/2026), phóng viên Báo Nhân Dân đã có cuộc trao đổi với nhà báo Nguyễn Thế Lãm về những kinh nghiệm thực tiễn từ mô hình báo-đài hội tụ tại Quảng Ninh.
Khó nhất không phải sáp nhập bộ máy mà là thay đổi tư duy làm báo
Phóng viên: Quảng Ninh là địa phương tiên phong triển khai mô hình sáp nhập báo – đài. Khi bắt đầu thực hiện, theo ông, thách thức lớn nhất nằm ở đâu: bài toán nhân sự, quy trình vận hành hay việc kết nối các loại hình báo chí trong cùng một cơ quan?
Nhà báo Nguyễn Thế Lãm: Theo tôi, thách thức lớn nhất khi triển khai mô hình sáp nhập báo - đài không nằm ở yếu tố kỹ thuật hay tổ chức bộ máy đơn thuần, mà nằm ở quá trình chuyển đổi tư duy quản trị và văn hóa làm báo trong môi trường hội tụ. Khi bắt đầu triển khai mô hình này, chúng tôi đồng thời phải giải quyết nhiều bài toán lớn: sắp xếp tổ chức bộ máy, bố trí nhân sự, xây dựng quy trình vận hành mới, kết nối các loại hình báo chí vốn có đặc thù rất khác nhau như báo in, báo điện tử, phát thanh, truyền hình và truyền thông số. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở việc “gộp cơ học” các bộ phận thì sẽ rất khó tạo ra hiệu quả thực chất.
Thực tiễn tại Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh cho thấy, khó khăn lớn nhất chính là thay đổi tư duy từ mô hình làm báo đơn nền tảng sang mô hình sản xuất nội dung đa nền tảng, lấy nội dung làm trung tâm. Trước đây, mỗi loại hình có quy trình riêng, nhịp độ riêng, tiêu chí đánh giá riêng. Khi chuyển sang mô hình hội tụ, yêu cầu đặt ra là phải hình thành một hệ sinh thái nội dung thống nhất nhưng vẫn phát huy được chiều sâu chuyên môn của từng loại hình báo chí. Chúng tôi xác định rất rõ: Hội tụ cần tạo ra giá trị cộng hưởng giữa các loại hình. Một đề tài ngay từ đầu phải được thiết kế để có thể phát triển đồng thời cho truyền hình, báo in, báo điện tử, phát thanh, podcast và các nền tảng số khác.
Quảng Ninh không coi sáp nhập đơn thuần là tinh gọn tổ chức, mà là quá trình tái cấu trúc toàn diện hệ sinh thái truyền thông địa phương, hướng tới xây dựng một cơ quan truyền thông đa nền tảng hiện đại, chuyên nghiệp trong kỷ nguyên số. Một khó khăn rất lớn khác là vượt qua quán tính nghề nghiệp đã hình thành nhiều năm. Thực tế cho thấy, công nghệ có thể đầu tư, quy trình có thể thiết kế lại, nhưng thay đổi nhận thức và thói quen tác nghiệp của đội ngũ mới là quá trình khó khăn nhất. Chúng tôi phải từng bước xây dựng văn hóa làm báo hội tụ, trong đó đề cao tinh thần phối hợp, tư duy mở và khả năng thích ứng liên tục với môi trường truyền thông số.
Quy trình sản xuất nội dung thống nhất và vai trò của Superdesk
Phóng viên: Trong giai đoạn đầu vận hành, Quảng Ninh có gặp tình trạng các bộ phận hoạt động tương đối tách biệt, chưa hình thành được một quy trình sản xuất nội dung thống nhất hay không? Đơn vị đã tháo gỡ vấn đề này như thế nào?
Nhà báo Nguyễn Thế Lãm: Thực tế là trong giai đoạn đầu sau sáp nhập, tình trạng này có xuất hiện và đây gần như là vấn đề phổ biến của nhiều cơ quan báo chí khi chuyển từ mô hình truyền thống sang mô hình hội tụ. Ban đầu, các bộ phận vẫn mang khá rõ “dấu ấn loại hình”. Phát thanh vận hành theo tư duy phát thanh, truyền hình theo quy trình truyền hình, báo điện tử theo nhịp độ riêng của báo điện tử. Có thời điểm cùng một vấn đề nhưng nhiều bộ phận cùng khai thác theo các hướng khác nhau, thiếu sự điều phối ngay từ đầu vào, dẫn tới phân tán nguồn lực, chồng chéo thông tin và giảm hiệu quả truyền thông tổng thể.
Chúng tôi nhận thấy rằng nếu không xử lý được “điểm nghẽn” này thì hội tụ sẽ chỉ tồn tại trên danh nghĩa. Vì vậy, Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp mang tính tái cấu trúc.
Thứ nhất, chúng tôi chuyển mạnh từ tư duy tổ chức theo loại hình sang tư duy tổ chức theo nội dung. Các phòng sản xuất đầu vào được cơ cấu lại theo nhóm nội dung lớn, như mảng thời sự, mảng chuyên đề, mảng văn hóa - xã hội, kinh tế, nội chính…, thay vì chia tách cứng theo báo in, truyền hình hay phát thanh. Đây là bước thay đổi rất quan trọng để hình thành mô hình tòa soạn lấy nội dung làm trung tâm.
Thứ hai, ở tòa soạn hội tụ, một thuật ngữ luôn được nhắc đến là “Superdesk” - Bàn biên tập trung tâm. Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh cũng thành lập một hội đồng biên tập hoạt động với vai trò gần giống như superdesk. Đây không đơn thuần là nơi giao ban nghiệp vụ, mà là trung tâm điều phối nội dung của toàn cơ quan. Hằng ngày, Ban Giám đốc cùng trưởng các phòng chuyên môn tổ chức phân tích dòng chảy thông tin, xác định chủ đề trọng tâm, phân công triển khai đồng bộ trên tất cả nền tảng. Điều này giúp bảo đảm tính thống nhất về định hướng nhưng vẫn linh hoạt trong cách thể hiện trên từng nền tảng truyền thông.
Thứ ba, chúng tôi đặc biệt chú trọng đào tạo lại đội ngũ theo hướng đa kỹ năng, đa nền tảng. Phóng viên hiện nay không chỉ biết viết tin mà phải có khả năng quay dựng, khai thác dữ liệu số... Tuy nhiên, chúng tôi không cực đoan theo hướng “một người làm tất cả”, mà chú trọng xây dựng các ê-kíp phối hợp linh hoạt, phát huy thế mạnh chuyên môn của từng cá nhân. Ngoài ra, chúng tôi cũng từng bước xây dựng văn hóa tòa soạn hội tụ, trong đó coi chia sẻ thông tin, phối hợp sản xuất và hỗ trợ lẫn nhau là yêu cầu bắt buộc trong môi trường truyền thông số.
Có thể nói, quá trình này không diễn ra trong thời gian ngắn. Nhưng chính từ những khó khăn ban đầu, Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh đã từng bước hình thành được mô hình vận hành hội tụ tương đối đồng bộ, phù hợp với xu hướng phát triển báo chí hiện đại.
Xu hướng tất yếu là newsroom đa nền tảng, nhưng con người vẫn là yếu tố quyết định
Phóng viên: Sau nhiều năm thực hiện mô hình hội tụ, theo ông, cách tổ chức nào đang phù hợp và hiệu quả hơn với báo chí địa phương hiện nay: tổ chức theo loại hình báo chí hay theo newsroom/nội dung đa nền tảng?
Nhà báo Nguyễn Thế Lãm: Theo tôi, xu hướng tất yếu hiện nay là tổ chức theo newsroom/nội dung đa nền tảng. Đây là mô hình phù hợp hơn với môi trường truyền thông số, đặc biệt trong bối cảnh hành vi tiếp nhận thông tin của công chúng đã thay đổi rất nhanh. Ngày nay, công chúng không còn phân biệt rạch ròi báo in, phát thanh, truyền hình hay báo điện tử. Điều họ quan tâm là thông tin có nhanh không, chính xác không, có chiều sâu không và có phù hợp với nền tảng họ đang sử dụng hay không. Nếu vẫn duy trì mô hình tổ chức hoàn toàn theo loại hình truyền thống thì sẽ rất khó tạo ra sự liên thông về nội dung và khó thích ứng với tốc độ lan truyền thông tin hiện nay.
Tuy nhiên, tôi cũng cho rằng newsroom/nội dung đa nền tảng không có nghĩa là xóa bỏ đặc trưng nghề nghiệp của từng loại hình báo chí. Phát thanh vẫn có ngôn ngữ riêng của âm thanh; truyền hình vẫn cần tư duy hình ảnh; báo in vẫn cần chiều sâu phân tích và tính chính luận. Điều quan trọng là phải tổ chức để các loại hình hỗ trợ cho nhau thay vì hoạt động tách rời nhau.
Tại Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh, chúng tôi đang vận hành theo hướng “hội tụ tối đa nhưng chuyên sâu theo sở trường”. Tức là thống nhất về chiến lược nội dung, quy trình điều hành và khai thác dữ liệu công chúng; nhưng trong quá trình triển khai vẫn phát huy được thế mạnh chuyên môn của từng bộ phận. Tôi cho rằng báo chí địa phương hiện nay hoàn toàn có thể cạnh tranh bằng chiều sâu địa phương, bằng sự am hiểu thực tiễn và khả năng tạo đồng thuận xã hội. Vì vậy, mô hình newsroom nếu được tổ chức tốt sẽ giúp cơ quan báo chí địa phương phát huy được tối đa lợi thế này. Tại Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh, thông tin địa phương chính là thế mạnh và bản sắc của chúng tôi. Chúng tôi phải phấn đấu trở thành người cung cấp thông tin địa phương tốt nhất, phong phú nhất, phù hợp và gần gũi với cộng đồng địa phương.
Lúng túng sau sáp nhập và bài học từ Quảng Ninh
Phóng viên: Theo quan sát của ông, các địa phương mới thực hiện sáp nhập từ năm 2025 hiện nay đang gặp nhiều lúng túng nhất ở khâu nào trong quá trình tổ chức và vận hành?
Nhà báo Nguyễn Thế Lãm: Tôi cho rằng không có mô hình quản trị chung cho tất cả cơ quan báo chí, mỗi đơn vị phải linh hoạt theo điều kiện thực tiễn. Với báo chí địa phương hiện nay sau sáp nhập cũng đang linh hoạt theo bối cảnh chung của từng đơn vị gắn với địa bàn vùng miền, quy mô hợp nhất, điều kiện nhân lực… Tôi cũng chưa có điều kiện nghiên cứu sâu quy trình vận hành của các cơ quan báo chí địa phương sau sáp nhập vừa rồi. Những gì chúng tôi trải qua lúc ban đầu có thể cũng giống với công việc hiện tại của các đơn vị. Tôi tin rằng, sau giai đoạn ban đầu, các cơ quan Báo và PTTH tỉnh thành phố sau sáp nhập sẽ nhanh chóng định hình được mô hình hoạt động phù hợp nhất với thực tiễn và bản sắc riêng của mình.
Phóng viên: Từ thực tiễn của Quảng Ninh, theo ông, yếu tố then chốt để một cơ quan báo-đài địa phương vận hành ổn định, hiệu quả sau sáp nhập là gì? Xin ông chia sẻ một số kinh nghiệm với các đơn vị báo-đài địa phương hiện vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức trong quá trình sáp nhập vừa qua?
Nhà báo Nguyễn Thế Lãm: Từ thực tiễn của Quảng Ninh, tôi cho rằng yếu tố then chốt nhất chính là con người và năng lực quản trị sự thay đổi. Công nghệ có thể đầu tư, quy trình có thể thiết kế lại, nhưng nếu đội ngũ không đồng thuận, không chuyển động thì mô hình hội tụ rất khó thành công. Vì vậy, chúng tôi luôn xác định con người là trung tâm của quá trình chuyển đổi.
Kinh nghiệm đầu tiên của chúng tôi là phải tạo được sự thống nhất về nhận thức trong toàn cơ quan. Người làm báo phải hiểu rằng hội tụ không phải là làm nhiều việc hơn một cách cơ học, mà là làm báo theo phương thức mới, hiệu quả hơn, hiện đại hơn và phù hợp hơn với công chúng số.
Thứ hai là phải xây dựng được mô hình quản trị linh hoạt, rõ trách nhiệm, rõ đầu mối và có cơ chế điều hành tập trung. Trong môi trường hội tụ, nếu thiếu một trung tâm điều phối nội dung đủ mạnh thì rất dễ dẫn đến phân tán thông tin, cạnh tranh nội bộ hoặc vận hành thiếu hiệu quả.
Thứ ba là phải kiên trì đầu tư cho đào tạo và xây dựng văn hóa học tập liên tục trong tòa soạn. Chuyển đổi số không phải câu chuyện một lần, mà là quá trình thích ứng liên tục. Người làm báo hôm nay buộc phải thay đổi cùng công nghệ, dữ liệu và hành vi tiếp nhận thông tin của công chúng. Chúng tôi cũng đặc biệt coi trọng vai trò của công nghệ và dữ liệu trong quản trị tòa soạn hiện đại. Tuy nhiên, dù chuyển đổi mạnh mẽ đến đâu, báo chí địa phương vẫn phải giữ được bản sắc riêng. Với Quảng Ninh, đó là tinh thần báo chí đồng hành cùng sự phát triển của tỉnh, lấy thực tiễn địa phương làm trung tâm và lấy lợi ích của người dân làm mục tiêu phục vụ.
Nếu có thể đúc kết ngắn gọn, tôi cho rằng: một cơ quan báo chí hội tụ thành công không được đo bằng số lượng nền tảng đang có, mà bằng khả năng tạo ra nội dung có giá trị, có sức ảnh hưởng xã hội, giữ được niềm tin công chúng và đóng góp thiết thực cho sự phát triển của địa phương trong kỷ nguyên số.
Xin cảm ơn nhà báo Nguyễn Thế Lãm!
