Nghề vót đũa cau Nàng Rưng: Tất bật giáp Tết, gìn giữ truyền thống thủ công
Những ngày giáp Tết Nguyên đán, trong căn nhà nhỏ nép mình bên đường ray tàu chạy, chị Nguyễn Thị Thu (46 tuổi, xóm 3, xã Phúc Trạch, tỉnh Hà Tĩnh) vẫn miệt mài với công việc vót từng chiếc đũa. Mặc dù thời điểm này ai nấy đều tất bật chuẩn bị đón xuân, nhưng gia đình chị Thu chưa thể nghỉ ngơi vì đơn hàng liên tục ập đến. Đôi bàn tay thoăn thoắt của chị đưa dao chẻ tạo ra những chiếc đũa thô, rồi dùng bào sắt để vót nhẵn, tạo nên sản phẩm tinh xảo.
Nghề truyền thống hơn 20 năm gắn bó với làng quê
Chị Thu chia sẻ, gia đình đã gắn bó với nghề vót đũa hơn hai thập kỷ. Mỗi ngày, họ có thể sản xuất được hơn 100 đôi đũa. "Đũa cau Nàng Rưng cứng, chắc, bền và đẹp hơn đũa tre, lại hoàn toàn tự nhiên, không dùng hóa chất nên khách rất ưa chuộng. Làm đến đâu bán hết đến đó, nhiều khi không kịp giao cho khách", chị tâm sự. Nghề này không phụ thuộc vào mùa vụ, người thợ có thể làm quanh năm, nhưng đặc biệt bận rộn vào những tháng cận Tết khi nhu cầu thị trường tăng cao.
Nguyên liệu quý hiếm từ rừng già
Nguyên liệu chính để làm đũa là cau Nàng Rưng, một loài cau mọc sâu trong rừng già. Đây là cây thân gỗ, thường cao từ 4 đến 7 mét, đường kính 5 đến 7 cm, với đặc tính không ngấm nước. Chỉ những cây cau đã 20 đến 30 năm tuổi mới được chọn làm đũa, vì cau càng già thì thớ gỗ càng chắc, đũa làm ra càng bền, không bị mốc và tỏa mùi thơm tự nhiên đặc trưng.
Tuy nhiên, theo thời gian, cau Nàng Rưng ngày càng khan hiếm. Để có nguyên liệu, người dân Phúc Trạch phải vượt quãng đường hơn 200 km, băng rừng vào các vùng núi sâu, thậm chí men theo những khu vực giáp biên giới Lào để tìm từng gốc cau già còn sót lại.
Quy trình thủ công tỉ mỉ qua 6 công đoạn
Bà Trịnh Thị Oanh (62 tuổi, xã Phúc Trạch) cho biết, để hoàn thành một đôi đũa, người thợ phải trải qua 6 công đoạn thủ công:
- Cưa cây thành từng khúc dài khoảng 30 cm.
- Chẻ nhỏ các khúc cau.
- Vót và bào thô để tạo hình đũa.
- Bào trơn cho bề mặt mịn màng.
- Chà bóng để tăng độ sáng.
- Phơi khô hoặc hầm than để đạt độ ẩm chuẩn.
Nếu trời nắng, đũa chỉ cần phơi từ 2 đến 3 nắng là đạt yêu cầu. Trong những ngày âm u, đũa phải được hầm than khoảng 8 tiếng mới có thể xuất bán. "Bình thường, mỗi ngày tôi làm được khoảng 30 đến 40 đôi đũa. Dịp Tết đơn hàng nhiều hơn nhưng cũng không thể làm nhanh, vì nghề này đòi hỏi sự tỉ mỉ từng chút", bà Oanh chia sẻ.
Thu nhập ổn định và ý nghĩa văn hóa
Thu nhập từ nghề làm đũa cau không cao, mỗi tháng bà Oanh chỉ lãi vài triệu đồng. Tuy nhiên, đây vẫn là nguồn sống chính cho nhiều gia đình ở Phúc Trạch. "Nhờ nghề này mà tôi nuôi được con cái ăn học nên người", bà Oanh tâm sự. Từ chỗ chỉ vài hộ làm đũa để sử dụng trong gia đình hoặc biếu người thân, đến nay toàn xã đã có hơn 20 hộ dân theo nghề.
Ông Phan Quốc Thanh, Phó Chủ tịch UBND xã Phúc Trạch, nhấn mạnh: "Đũa cau Nàng Rưng là sản phẩm thủ công truyền thống của địa phương. Đũa được làm từ cây cau Nàng Rưng có đặc tính cứng, đặc, vân đẹp nên rất được ưa chuộng. Ngoài ra, đũa được làm hoàn toàn từ nguyên liệu tự nhiên, ít cong vênh, hạn chế mốc nên an toàn cho người sử dụng và góp phần giảm việc sử dụng đũa nhựa trên thị trường".
Với sự ứng dụng công nghệ thông tin, đũa cau Nàng Rưng ngày càng được thị trường biết đến, đơn hàng tăng lên, mang lại thu nhập ổn định cho người dân. Những đôi đũa mộc mạc ấy không chỉ giúp cải thiện đời sống mà còn góp phần gìn giữ một nghề thủ công truyền thống gắn bó với núi rừng, trở thành niềm tự hào của cộng đồng địa phương.
