Nghệ nhân Sầm Thị Xanh: Người thổi hồn văn hóa Thái cho du lịch cộng đồng
Trong chuyến công tác đến miền Tây xứ Nghệ, hình ảnh nghệ nhân cao tuổi Sầm Thị Xanh tại bản Hoa Tiến, xã Châu Tiến, tỉnh Nghệ An, để lại ấn tượng sâu sắc. Với thần thái rạng ngời, bà hăng say giới thiệu bản sắc dân tộc Thái qua những làn điệu dân ca do chính mình sáng tác. Những điệu xuối, điệu nhuôn đặc sắc của bà không chỉ làm say lòng du khách mà còn khắc sâu vào tâm trí họ như một kỷ niệm khó quên.
Hành trình bảo tồn văn hóa Thái
Nghệ nhân Sầm Thị Xanh được người dân địa phương ca ngợi là một tâm huyết trong công tác vận động học sinh và cộng đồng giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Thái. Trước đây, khi còn công tác trong ngành giáo dục, bà đã nổi tiếng là hạt nhân văn nghệ, thường xuyên mang các điệu nhuôn, xuối đi giao lưu cấp huyện và tỉnh.
Năm 2014, khi bản Hoa Tiến được chọn xây dựng thành mô hình du lịch cộng đồng, bà Xanh được tín nhiệm làm "hướng dẫn viên du lịch". Bà chia sẻ: "Vì đã nghỉ hưu nên tôi có thời gian hơn. Hàng ngày được tiếp xúc với nhiều đoàn khách, giới thiệu về bản sắc văn hóa dân tộc mình, tôi bắt đầu yêu thích công việc này. Khách du lịch đến Hoa Tiến muốn tìm những giá trị văn hóa đậm đà, nên tôi cố gắng diễn đạt sao cho họ hiểu và yêu quý."
Nỗ lực sưu tầm và truyền dạy
Nhận thấy thị hiếu của du khách, bà Xanh tự học, bồi dưỡng kiến thức về văn hóa truyền thống Thái. Bà miệt mài sưu tầm lại những làn điệu dân ca, dân nhạc, đi gặp từng người cao tuổi để ghi chép phong tục, tập quán tâm linh. Bà còn sáng lập Câu lạc bộ bảo tồn văn hóa Thái, kêu gọi người cao tuổi tham gia.
Bà tâm sự: "Văn hóa Thái có bề dày lịch sử, nhưng đang dần mai một vì lớp trẻ không mặn mà. Tôi quyết định sưu tầm, giảng dạy để truyền lại cho thế hệ sau, giữ gìn nét truyền thống quý giá." Đặc biệt, bà lo lắng về chữ viết Thái cổ, nên đã tham gia lớp học và tự nghiên cứu. Từ năm 2013, bà cùng câu lạc bộ mở 21 lớp dạy chữ Thái, đào tạo 170 học sinh biết đọc viết thành thạo.
Đóng góp cho du lịch và xã hội
Đến bản Hoa Tiến, du khách được trải nghiệm:
- Nghe các làn điệu dân ca, dân vũ như nhuôn, lăm, khắp.
- Tham gia dệt thổ cẩm cùng người dân.
- Thưởng thức ẩm thực truyền thống Thái.
Bà Xanh còn viết lời mới cho dân ca, dàn dựng sân khấu hóa để tạo trải nghiệm đáng nhớ cho du khách. Các tiết mục này đã trở thành "đặc sản" thu hút đông đảo khách tham quan, góp phần thúc đẩy du lịch địa phương.
Ngoài ra, bà tích cực tham gia công tác xã hội với vai trò Phó Chủ tịch Hội Người cao tuổi xã Châu Tiến, giúp chi hội đạt nhiều thành tích xuất sắc.
Ghi nhận và tầm nhìn tương lai
Những nỗ lực của bà được ghi nhận qua các giải thưởng:
- Năm 2022: Được phong tặng danh hiệu "Nghệ nhân ưu tú" trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể.
- Năm 2023: Nhận Bằng khen của UBND tỉnh Nghệ An.
- Năm 2024: Được Thủ tướng Chính phủ tặng Bằng khen vì phát triển mô hình cộng đồng.
Bà Xanh chia sẻ: "Khi nhận danh hiệu Nghệ nhân ưu tú, tôi tự hào về sự ghi nhận của Đảng, Chính phủ. Điều này thúc đẩy tôi cùng thế hệ trẻ bảo tồn văn hóa bản làng. Tôi mong văn hóa Thái được công nhận là di sản quốc gia và lan tỏa rộng rãi."
Ông Trần Việt Đức, Phó Chủ tịch UBND xã Châu Tiến, đánh giá: "Bà Sầm Thị Xanh là nghệ nhân tiêu biểu, đóng góp lớn vào việc giữ gìn văn hóa Thái và phát triển du lịch cộng đồng. Bà thực sự là người thổi hồn vào thế hệ trẻ." Nhờ những đóng góp như của bà Xanh, Hoa Tiến trở thành điểm sáng trên bản đồ du lịch Việt Nam, quảng bá giá trị văn hóa đến du khách gần xa.
