Giữa cái nắng gay gắt cuối tháng 6, cánh đồng muối tại làng Phú Lộc, xã Phú Trạch, tỉnh Quảng Trị nóng như rang. Hơi nóng hắt lên từ nền ruộng trắng xóa, chói gắt khiến không khí càng thêm ngột ngạt. Trời càng nắng, những người phơi mình trên ruộng càng mở cờ trong bụng.
Làng nghề hơn nửa thế kỷ
Nghề làm muối ở Phú Lộc đã tồn tại hơn nửa thế kỷ và được công nhận là làng nghề truyền thống vào năm 2011. Đây là địa phương duy nhất tại Quảng Trị còn giữ nghề làm muối, không chỉ là kế sinh nhai mà còn là nghề cha truyền con nối qua nhiều thế hệ.
Vụ muối thường kéo dài từ tháng 3 đến tháng 7 hàng năm, trùng với thời điểm miền Trung bước vào những tháng nắng nóng nhất. Nắng càng nhiều, muối càng trắng và cho năng suất cao. Vì thế, diêm dân luôn mong trời nắng, dù chính họ là những người phải đối mặt trực tiếp với sự khắc nghiệt của thời tiết.
Nắng cháy da, lòng hân hoan
Giữa nền nhiệt có lúc vượt ngưỡng 40 độ C, trên cánh đồng muối không một bóng cây, mặt ruộng trắng lóa phản chiếu ánh nắng khiến cái nóng như tăng thêm gấp bội.
Ông Phạm Ngọc (SN 1969, trú làng Phú Lộc) đưa tay quệt những giọt mồ hôi trên khuôn mặt rám nắng, chia sẻ: "Nghề muối phụ thuộc vào thời tiết nên trong suốt mùa vụ, người dân luôn thấp thỏm dõi theo từng đám mây trên bầu trời. Nắng nóng oi bức, vất vả nhưng nghề làm muối lại cần nắng và sợ những cơn mưa bất chợt. Một trận mưa rào đổ xuống là công sức cả ngày mất hết. Nghề này cực nhưng đã nuôi sống gia đình tôi. Bỏ thì tiếc mà cũng chẳng biết làm gì khác nên vẫn cố gắng duy trì".
Gia đình ông Ngọc có hơn 1.000m2 ruộng muối. Những ngày nắng đẹp, sản lượng thu hoạch đạt hơn 1 tấn muối, mang lại thu nhập khoảng 1 triệu đồng. Dù công việc vất vả, thường xuyên phải phơi mình giữa nắng nóng gay gắt, ông vẫn quyết tâm bám nghề.
Niềm vui chưa trọn vẹn vì giá thấp
Nhiều giờ liền cúi người cào muối, đẩy nước, vận chuyển từng xe muối nặng, lưng áo ông Phạm Toản (SN 1968, trú tại làng Phú Lộc) sũng nước. Mồ hôi chảy thành dòng trên gương mặt sạm đen vì nắng gió, đôi bàn tay ông chai sần sau nhiều năm gắn bó với nghề.
Theo ông Toản, từ đầu vụ đến nay, nắng nhiều nên sản lượng muối cao. Trung bình mỗi ngày, 100m2 ruộng cho thu hoạch hơn 1 tạ muối. Tuy nhiên, niềm vui của diêm dân chưa trọn vẹn bởi giá muối chỉ khoảng 1.000 đồng/kg, thấp hơn so với năm trước, và thương lái thu mua chậm hơn thường lệ.
Ông Toản cho biết để có được những hạt muối trắng tinh, người dân phải trải qua hàng loạt công đoạn công phu từ cải tạo ruộng, đầm nền, lấy nước mặn, lắng lọc nước..., đòi hỏi nhiều công sức. Khi nước bốc hơi dưới nắng, những hạt muối sẽ hình thành trên nền bê tông.
Để thu hoạch, diêm dân dùng vật dụng bằng cao su đẩy nước còn sót lại ra ngoài, rồi dùng cào chuyên dụng gom muối thành từng đống. Công việc tưởng đơn giản nhưng đòi hỏi sức khỏe và sự dẻo dai của người lao động.
"Với 700m2 ruộng muối, mỗi ngày tôi thu gần 1 tấn muối. Hết vụ, tôi và nhiều người trong làng chuyển sang làm thợ xây để có thêm thu nhập trang trải cuộc sống", ông Toản tâm sự.
Muối Phú Lộc đặc biệt nhờ nguồn nước sông Loan
Điều đặc biệt của muối Phú Lộc là người dân không sử dụng nước biển trực tiếp như nhiều nơi khác mà lấy nước từ cửa sông Loan, giáp ranh giữa 2 xã Phú Trạch và Hòa Trạch (Quảng Trị). Nhờ nguồn nước này mà hạt muối làm ra ở Phú Lộc có vị mặn dịu, không bị chát.
Ông Phạm Ngọc Đông, Chủ tịch Hội Nông dân xã Phú Trạch, cho biết cánh đồng muối Phú Lộc rộng 72ha với hơn 200 hộ dân tham gia sản xuất. Để gìn giữ nghề truyền thống, địa phương đã đầu tư hệ thống kênh mương, máy bơm dẫn nước từ sông vào đồng muối. Trung bình mỗi ngày, diêm dân Phú Lộc sản xuất 80-100 tấn muối.
