Ngư dân Lý Sơn sống sót 48 giờ trên biển: Huyền bí dòng hải lưu và lời nguyện Cá Ông
Thành tích của anh Phan Duy Quang được ghi nhận là “dũng cảm cứu người trong cơn bão số 12 năm 2025”. Tuy nhiên, sau sự kiện kinh hoàng đó, nhiều người vẫn đặt câu hỏi: “Lúc trôi trên biển có nhìn thấy Cá Ông, Đức Ngư tới cứu?”. Anh Quang nhìn ra xa xăm và trả lời đầy mơ hồ: “Thấy lạ, lạ lắm, có những điều chưa dám kể ra”.
Sự việc thót tim bắt đầu từ sáng ngày 7/11/2025
Sự việc khiến ai cũng thót tim và bàng hoàng bắt đầu vào sáng ngày 7/11/2025. Anh Quang cùng người bạn Lê Văn Sanh liều mình chèo thúng từ đảo Lý Sơn ra cứu anh Dương Duy Cường. Không may, cả ba bị hút vào dòng hải lưu – thứ mà dân chài hay gọi là “mé nước”. Chiếc thúng bị lật úp khi các ngư dân cố gắng chèo ngược về phía đảo.
Lúc đó, lòng quyết tâm và nỗi ân hận giằng xé anh Quang. Anh nghĩ về mạng sống, về giọt nước mắt của vợ con khi người cha, người chồng liều mình giữa biển cả. Trong tâm trí anh hiện lên hình ảnh bộ xương cá voi khổng lồ như khủng long được bảo quản tại đảo Lý Sơn – theo tín ngưỡng dân gian, ngư dân gọi là Cá Ông, Đức Ngư, hay Thần Nam Hải đại tướng quân.
Dòng hải lưu kỳ bí và những câu vè xưa
Các lão ngư ở đảo Lý Sơn kể lại, thời còn đi ghe buồm, ghe bầu, mọi người thường đọc câu vè về dòng hải lưu: “Dòng ngược ương ương, ghe đi chẳng tới/ Cắm sào đứng đợi, biết thuở nào qua?”. Trong dân gian ở đảo Lý Sơn (Quảng Ngãi) hoặc đảo Phú Quý (Lâm Đồng), nhiều câu chuyện được lưu truyền về thời lạc hậu, khi năm nào cũng có ghe bị dòng hải lưu hút chìm.
Khi được hỏi: “Dòng hải lưu chắc rất kỳ bí?”, anh Quang kể lại: giữa vùng sóng gió cồn cào xuất hiện một vệt nước dài giống như sống lưng mặt biển. Vùng nước đó khác hẳn xung quanh, với sóng cồn lên, ùn lên, hạ xuống, và toàn bộ rác trôi nổi đều đi thành luồng dài.
Cụ Dương Quỳnh, sống thượng thọ tới 105 tuổi ở đảo, từng kể: “Thời đi ghe bầu, ghe chèo, hễ gặp lúc có giông mà đi đúng giữa dòng hải lưu thì ghe chìm. Lúc đó, ai cũng thầm nguyện Thần Nam Hải đại tướng quân – bà con hay gọi tắt là Đức Ngư hay Cá Ông – mong ngài che chở. Từ xưa tới nay, Cá Ông đã cứu rất nhiều người”.
Hồi ức kinh hoàng của ngư dân Phan Duy Quang
Anh Phan Duy Quang ngồi nhìn ánh bình minh le lói qua cổng đá tò vò của đảo Lý Sơn, nhắc đến vài chi tiết kỳ lạ trong lúc trôi trên biển. Trong 2 ngày (6 và 7/11/2025), anh đã trôi suốt 48 giờ cùng 2 ngư dân khác giữa bão gió Kalmaegi.
Ba ngư dân bị hút vào dòng hải lưu – vùng nước mà cha ông thường nhắc trong câu vè: “Ghe bầu một bóng, giữa chốn trùng khơi/ Gió thổi ngược đời, hải lưu chảy xiết”. Anh Quang kể, khi thúng lọt vào dòng hải lưu, anh lập tức thầm gọi tên vị thần biển cả.
Từ lúc còn nhỏ, ngày nào cậu bé Quang cũng ra lăng thờ Thần Nam Hải ở sát nhà để vui chơi. Thỉnh thoảng, anh thấy người lớn chắp tay kính cẩn, chỉ tay về 4 chữ Hán Nôm “Nghĩa trủng đại tướng” trên nóc đình, và nói về Thần Nam Hải đại tướng quân: “Lúc chìm ghe ở mé nước (hải lưu) thì cứ gọi Cá Ông, sẽ được cứu sống”.
Tuổi thơ với biển cả và bí quyết sống sót
Bí quyết nào giúp anh Quang sống sót khi trôi nổi 48 giờ giữa dòng hải lưu? Anh trả lời bằng câu chuyện dài về cuộc đời bám biển. Năm 11 tuổi, đang học lớp 5, cậu bé Quang đã xin cha cho đi biển gần bờ làm phụ việc. Tàu làm nghề lưới rút ngày, cứ 5 giờ sáng xuất bến, 2 giờ chiều về đảo.
Cậu nhanh chóng trở thành “kình ngư” vì thường bơi quanh lưới để gỡ mặt lưới bị dòng hải lưu làm rối tung. Dần dần, người cha – ngư dân Phan Thanh Hồng – đưa con trai ra miền Bắc làm nghề lặn bắt hải sâm tại đảo Bạch Long Vĩ, đảo Cô Tô.
Năm 1999, cậu ngư dân nhí trở thành ngư dân 21 tuổi, thông thạo nghề lặn biển và trở về đảo Lý Sơn, đi bạn trên tàu đánh bắt xa bờ ở quần đảo Hoàng Sa.
Văn hóa tín ngưỡng và sự phù hộ của Cá Ông
Đảo Lý Sơn giống như đảo Phú Quý (Bình Thuận, nay là Lâm Đồng) hay đảo Hòn Sơn Rái (Kiên Giang, nay là An Giang), nơi các cụ trong làng thường đọc câu đối ca ngợi Cá Ông. Đó cũng là cách giúp trai tráng vững tin khi ra vùng biển xa xôi: “Bình Vĩnh ngư thôn thừa Thần trạch/ Nam minh cự tộc hộ dân an”, tức nhờ ơn Cá Ông phù hộ dân lành.
Gia đình anh Quang ở sát lăng Thần Nam Hải. Tấm phù điêu trước lăng – nơi gắn bó với tuổi thơ anh – có hình ảnh con cá vượt sóng dữ. Cụ Võ Hiển Đạt, một nhà nho trên đảo, giải thích đó là hình tượng “Lý ngư nhảy vũ môn”, tức làm người phải vượt qua phong ba.
Khi liều mình chèo thúng ra biển cứu bạn, anh Quang rơi xuống nước và vô tình trở thành một phần của bức tranh này.
Lão ngư dân và lời tiên đoán chính xác
Lão ngư dân Trần Hùng, trưởng lăng Thần Nam Hải, thắp hương cho những ngôi mộ rất lạ nằm trong khoảng sân rộng. Mỗi ngôi mộ chỉ là một ô nhỏ được vây bằng đá núi lửa. Ông Hùng cho biết, đây là mộ Cá Ông, mỗi ông đều được đặt tên riêng, ông to nhất tên là Võ Xa.
Lăng Thần Nam Hải chính là không gian gắn với tuổi thơ của ngư dân Phan Duy Quang. Khi anh bị nạn, tên của anh được trưởng vạn luôn nhắc tới trong gian thờ. Suốt 2 ngày anh Quang trôi nổi trên biển, ông Hùng mở gia phả, gọi tên từng Cá Ông và cầu nguyện họ cứu giúp người đang trôi trên biển.
Cha của anh Quang là ông Phan Thanh Hồng, một cựu chiến binh gương mẫu, thường nhắc con cháu làm việc nghĩa vì cộng đồng. Con trai anh Quang sau này tình nguyện đi bộ đội, tham gia tích cực vào các hoạt động của Đoàn Thanh niên.
Ông Hùng, chủ vạn từng là ngư dân đi hầu hết các hòn đảo ở quần đảo Hoàng Sa. Trải qua nhiều năm tháng trên biển, từng nhiều lần sa vào bão tố, ông trở thành người có bản lĩnh như sắt đá. Ngay khi cả đảo nhốn nháo vì chuyện 3 ngư dân trôi trên biển, ông Hùng vẫn khẳng định: “Đức Ngư nói, người vẫn trở về, vào 9 giờ sáng mai sẽ có tin”.
Và đúng 8h45 sáng ngày 8/11/2025, tàu Hải Nam 39 – đang hành trình từ vùng biển tỉnh Lâm Đồng đến cảng Sơn Dương (Hà Tĩnh) – đã vớt được anh Quang tại vùng biển tỉnh Gia Lai. Toàn bộ ba ngư dân lần lượt đều được cứu sống.
Lễ trả ơn và bài văn tế nhắc nhở bám biển
Sau ngày anh Quang trở về, gia đình khiêng 2 con lợn vào lăng Thần Nam Hải để trả lễ, cảm tạ. Bài văn tế được ông Hùng đọc trong buổi lễ, với sự chứng kiến của đông đảo bà con làng chài, nội dung nhắc nhở con cháu phải tiếp tục bám giữ biển khơi, Hoàng Sa, Trường Sa:
“Cúi xin Ngài hiển linh, chứng giám lòng thành, phù hộ cho xóm làng bình an, cho những chuyến khơi Hoàng Sa, Trường Sa được tôm cá đầy khoang, gió yên sóng lặng, thuyền đi đến nơi về đến chốn”.
