Mùa hè năm nay, mối quan hệ giữa hai cầu thủ Jude Bellingham và Erling Haaland trở thành hiện tượng mạng xã hội phương Tây. Những khoảnh khắc họ đùa giỡn, huých vai, ôm nhau sau trận đấu được cắt ghép thành hàng nghìn video, đạt gần 17 triệu lượt xem. Cùng lúc đó, hai người đàn ông trong chương trình hẹn hò Mỹ thu hút sự chú ý vì tình bạn giữa họ hơn bất kỳ cặp đôi nào. Cả bốn người đều có bạn gái, không ai vội đính chính. Hiện tượng này cho thấy một điều: sự thân mật giữa đàn ông vẫn là vùng nhạy cảm.
Nỗi sợ khiến đàn ông phương Tây né tránh nhau
Với đàn ông Anh Mỹ, thân mật thân thể giữa bạn cùng giới là vùng nhạy cảm. Một cái ôm kéo dài quá ba giây có thể gây lúng túng; vỗ lưng ba cái rồi đẩy ra là nghi thức chuẩn mực. Tuy nhiên, điều này không phải lúc nào cũng vậy. Bộ sưu tập ảnh thế kỷ 19 cho thấy đàn ông quàng vai, nắm tay, tựa vào nhau với vẻ mặt bình thản. Thư từ họ viết cho bạn thân dùng lời lẽ mà ngày nay nhiều người thấy ngượng. Nhà xã hội học Eric Anderson gọi nỗi sợ này là sợ bị hiểu sai, không phải ghét bỏ. Joseph Vandello và Jennifer Bosson giải thích: nam tính là thành tựu mong manh, phải liên tục chứng minh; một hành vi bị coi là không đủ nam tính có thể đảo ngược địa vị.
Khoảng cách giữa thân mật thực tế và mong muốn
Nghiên cứu trên tạp chí Psychology of Men and Masculinities đo được khoảng cách đáng chú ý giữa mức độ thân mật đàn ông có với bạn bè và mức họ sẵn sàng có nếu không vướng bận. Nhiều người tự giới hạn ở mức thấp hơn điều họ thực sự muốn. Nghiên cứu của Brittany Ralph và Steven Roberts (Men and Masculinities) cho thấy đàn ông dị tính thực ra thân mật hơn hình dung phổ biến: họ ôm nhau, nói lời quý mến thẳng thắn, nhưng gần như toàn bộ diễn ra khi không có người thứ ba.
Ở Việt Nam: Thân thể dễ, lời nói khó
Đàn ông Việt quàng vai nhau ngoài đường là chuyện thường; ngồi sát nhau, ngủ chung giường, dìu nhau khi say đều bình thường. Nhưng thử hỏi: Lần gần nhất anh nói với bạn thân rằng dạo này không ổn là khi nào? Kể về lo lắng công việc, trục trặc hôn nhân, cảm thấy thua kém mà không bọc trong câu đùa? Với phần lớn đàn ông Việt, câu trả lời là rất lâu hoặc chưa bao giờ. Họ ngồi uống bia bốn tiếng, nói bóng đá, công việc, xe cộ, nhưng không chạm vào chuyện thật sự. Sự thân mật của đàn ông Việt là thân mật thân thể và sự có mặt, ít là thân mật lời nói. Đàn ông phương Tây khó chạm vào nhau; đàn ông Việt chạm vào nhau dễ, nhưng khó nói lời thật lòng.
Cùng một gốc: Khó gọi tên cảm xúc
Các nhà nghiên cứu mô tả hiện tượng phổ biến ở nam giới: khó nhận diện và gọi tên cảm xúc của chính mình. Khả năng gọi tên cảm xúc càng kém thì mức độ gần gũi trong tình bạn càng thấp. Ở phương Tây, sự thiếu hụt này biểu hiện thành khoảng cách thân thể; ở Việt Nam, thành khoảng cách lời nói. Lý do giống nhau: nói ra điều mình đang chịu đựng bị coi là yếu đuối, đe dọa địa vị nam tính mong manh. Người đàn ông Việt không sợ bị hiểu nhầm về giới tính, nhưng sợ bị coi là kém cỏi khi thừa nhận khó khăn.
15% đàn ông Mỹ không có bạn thân
Khảo sát của Trung tâm Khảo sát về Đời sống Mỹ cho thấy 15% đàn ông Mỹ không có bạn thân, gấp năm lần so với mức 3% năm 1990. Dữ liệu Gallup ghi nhận cứ bốn nam thanh niên thì một người thường xuyên cô đơn. Việt Nam chưa có số liệu tương đương, nhưng nhiều người đàn ông trung niên hiểu cảm giác ngồi trong xe sau giờ làm, mở danh bạ, lướt hết một lượt, rồi cất điện thoại không gọi cho ai. Nghiên cứu của Stefan Robinson (Đại học Winchester) trên tạp chí Sex Roles chỉ ra: khi rào cản giảm, đàn ông trẻ có tình bạn sâu sắc hơn về mặt cảm xúc, nhiều người mô tả đó là nơi an toàn để bộc lộ bản thân, đôi khi hơn cả quan hệ yêu đương.
Khoảng cách cần thu hẹp: Điều ta cho phép mình nói
Với đàn ông Việt, việc cần làm không phải ôm vai bá cổ nhiều hơn, vì họ đã làm rất tự nhiên. Việc cần làm nằm ở chỗ khác: lần sau, khi ngồi uống với bạn hai mươi năm, thay vì để câu chuyện trôi qua bóng đá và công việc, có thể nói ra một câu thật: dạo này tôi mệt, tôi đang lo, tôi không biết mình có đi đúng đường không. Khi nhớ bạn cũ và muốn nhắn điều gì thật lòng, hãy gửi đúng câu đó, thay vì sửa thành câu đùa an toàn. Đó là những điều chỉnh nhỏ nhưng nhắm vào khoảng cách giữa điều muốn nói và điều cho phép mình nói. Bởi suy cho cùng, thứ khiến sự thân thiết giữa hai người đàn ông trở nên khó xử chưa bao giờ là hai người đó, mà là ánh mắt của người thứ ba.
