Chị Ngọc, 26 tuổi, được gia đình đưa đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM trong tình trạng tâm lý bất ổn sau nhiều ngày mất ngủ liên tục. Theo người nhà, thời gian gần đây chị gần như không ngủ, bỏ ăn vì cho rằng người thân đã bỏ thuốc độc vào thức ăn. Người mẹ trẻ luôn sống trong trạng thái hoảng sợ, khẳng định có người theo dõi và tìm cách hãm hại mình.
Tình trạng ngày càng nghiêm trọng khi chị bắt đầu nghi ngờ những người sống cùng không phải là người thật. Đặc biệt, chị không tin đứa trẻ mới sinh là con ruột của mình, từ chối bế con và liên tục yêu cầu gia đình tìm lại "đứa trẻ thật". Lo lắng trước những biểu hiện bất thường ngày càng khó kiểm soát, gia đình đã đưa chị đến bệnh viện cấp cứu.
Không nhận ra con ruột vì loạn thần sau sinh
ThS.BS Nguyễn An Khải, Đơn vị Tâm thần, Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết khi nhập viện, người bệnh có khí sắc trầm, vẻ mặt lo âu, hoảng sợ, xuất hiện hoang tưởng bị hại, bị theo dõi và rối loạn nhận thức thực tại. Khai thác bệnh sử cho thấy chị Ngọc mới sinh con được ba tháng và từng có tiền sử rối loạn hỗn hợp lo âu - trầm cảm do áp lực công việc.
Sau khi thực hiện các xét nghiệm và thăm dò cần thiết để loại trừ các nguyên nhân thực thể như viêm não, đột quỵ, u não hay các bệnh lý thần kinh khác, các bác sĩ chẩn đoán chị mắc loạn thần cấp khởi phát sau sinh. Theo bác sĩ Khải, loạn thần sau sinh là tình trạng cấp cứu tâm thần hiếm gặp nhưng rất nguy hiểm, xảy ra ở khoảng 1-2 trên 1.000 sản phụ.
"Đây không đơn thuần là thay đổi cảm xúc sau sinh mà là tình trạng não bộ mất khả năng đánh giá đúng thực tại. Người bệnh tin tuyệt đối vào những điều không có thật và rất khó thay đổi suy nghĩ dù được giải thích", bác sĩ Khải cho biết.
Vì sao sản phụ có thể không nhận ra chính con mình?
Các chuyên gia cho biết sau sinh, sự thay đổi mạnh mẽ của nội tiết tố kết hợp với tình trạng thiếu ngủ kéo dài, áp lực chăm sóc con nhỏ và tiền sử rối loạn tâm thần có thể làm mất cân bằng các chất dẫn truyền thần kinh trong não. Khi đó, não bộ không còn phân biệt rõ giữa thực tế và suy nghĩ chủ quan, dẫn đến các hoang tưởng như bị đầu độc, bị theo dõi, nghi ngờ người thân hoặc thậm chí không nhận ra chính con mình là con thật.
Loạn thần sau sinh khác với trầm cảm hay lo âu sau sinh ở chỗ người bệnh thường không nhận thức được mình đang mắc bệnh. Họ tin chắc những suy nghĩ và nhận định sai lệch là sự thật, thậm chí có thể từ chối ăn uống, bỏ trốn, kích động hoặc thực hiện những hành vi nguy hiểm đối với bản thân và em bé.
Dấu hiệu cảnh báo sớm thường bị bỏ qua
Sau hội chẩn, chị Ngọc được điều trị bằng thuốc chống loạn thần kết hợp thuốc hỗ trợ giấc ngủ và theo dõi sát. Sau 5 ngày điều trị, chị đã ngủ được trở lại, ăn uống bình thường, không còn tin rằng có người theo dõi hay đầu độc mình. Các triệu chứng cải thiện rõ rệt.
Theo bác sĩ Khải, mất ngủ là một trong những dấu hiệu cảnh báo sớm quan trọng nhất của loạn thần cấp nhưng thường bị gia đình bỏ qua. Nhiều người cho rằng sản phụ mất ngủ là chuyện bình thường vì phải thức chăm con. Tuy nhiên, nếu tình trạng này kéo dài nhiều ngày liên tiếp, não bộ không được nghỉ ngơi sẽ làm suy giảm khả năng điều hòa cảm xúc, nhận thức và kiểm soát hành vi. Ở những người có sẵn yếu tố nguy cơ, mất ngủ kéo dài có thể trở thành tác nhân thúc đẩy loạn thần khởi phát hoặc diễn tiến nhanh chóng.
Loạn thần sau sinh: Khi nào cần đi khám?
Các bác sĩ khuyến cáo gia đình cần đưa sản phụ đến khám chuyên khoa tâm thần ngay khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như: mất ngủ kéo dài nhiều ngày liên tiếp; nghi ngờ vô căn cứ hoặc có những suy nghĩ kỳ lạ; nói năng, hành vi thay đổi bất thường; nghe thấy hoặc nhìn thấy những điều người khác không nhận thấy; từ chối ăn uống vì nghĩ bị đầu độc; có ý định làm hại bản thân hoặc người khác.
Theo các chuyên gia, loạn thần sau sinh là bệnh lý có thể điều trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm. Việc can thiệp kịp thời không chỉ giúp người mẹ phục hồi sức khỏe tâm thần mà còn bảo đảm an toàn cho cả mẹ và em bé trong giai đoạn đặc biệt quan trọng sau sinh.
