Năm 2007, một phát hiện bất ngờ tại vùng biển Alaska đã thu hút sự chú ý của giới khoa học. Trong quá trình xử lý xác một con cá voi đầu cong (Bowhead whale), những người săn cá voi bản địa Inuit phát hiện nhiều mảnh kim loại nằm sâu trong lớp mỡ của con vật. Kết quả giám định cho thấy đó là phần còn lại của một mũi lao săn cá voi có tuổi đời hơn một thế kỷ.
Phát hiện mũi lao cổ và tuổi thọ đáng kinh ngạc
Theo The New York Times, một nhà sinh học đã nhận thấy các mảnh kim loại trong lúc con vật được xẻ thịt. Hiện vật sau đó được gửi tới nhà sử học John Bockstoce, thuộc Bảo tàng Săn cá voi New Bedford, để giám định. Các chuyên gia xác định đây là đầu lao nổ từng được sử dụng phổ biến tại thành phố New Bedford (Mỹ), trung tâm của ngành săn cá voi thế giới vào cuối thế kỷ XIX. Loại vũ khí này được cấp bằng sáng chế và sử dụng rộng rãi trong giai đoạn 1885-1895.
Điều đó cho thấy con cá voi đã sống sót sau cú tấn công từ hơn 100 năm trước. Dựa trên niên đại của mũi lao, các nhà khoa học ước tính cá thể này ít nhất khoảng 115 năm tuổi, thậm chí có thể già hơn. Phát hiện này trở thành một trong những bằng chứng trực quan nhất cho thấy cá voi đầu cong có tuổi thọ đặc biệt cao, và được xem là loài động vật có vú sống thọ nhất từng được ghi nhận.
Phương pháp định tuổi bằng thủy tinh thể mắt
Việc xác định tuổi của cá voi hiếm khi có thể dựa vào những hiện vật lịch sử còn mắc lại trong cơ thể. Vì vậy, các nhà khoa học đã phát triển những phương pháp đáng tin cậy hơn. Một trong số đó là phân tích thủy tinh thể mắt. Mô này chứa axit aspartic, một axit amin tồn tại dưới hai dạng đồng phân đối quang (L và D).
Theo nhà khoa học Ariel Zeleznikow-Johnston trong cuốn The Future Loves You: How And Why We Should Abolish Death, ở cá voi đầu cong mới sinh, gần như toàn bộ aspartic acid tồn tại ở dạng L. Theo thời gian, một phần phân tử chuyển dần sang dạng D thông qua quá trình racemization, làm thay đổi tỷ lệ giữa hai dạng. Bằng cách đo tỷ lệ D/L trong thủy tinh thể, các nhà nghiên cứu có thể ước tính tuổi của cá thể. Phương pháp này dựa trên tốc độ chuyển đổi hóa học của axit amin và không phải là định tuổi bằng carbon phóng xạ, dù đều là các kỹ thuật xác định tuổi trong nghiên cứu khoa học.
Nguyên nhân cá voi đầu cong sống lâu
Không chỉ nổi bật bởi tuổi thọ, cá voi đầu cong còn sở hữu nhiều đặc điểm sinh học đặc biệt. Các nghiên cứu cho thấy loài này có hệ thống sửa chữa ADN và kiểm soát chu kỳ tế bào rất hiệu quả, giúp hạn chế sự tích tụ tổn thương trong quá trình lão hóa. Đây được xem là một trong những cơ chế quan trọng góp phần kéo dài tuổi thọ và giảm nguy cơ mắc nhiều bệnh liên quan đến tuổi già, bao gồm ung thư.
Tuy nhiên, giới khoa học cho rằng khả năng trường thọ có thể đi kèm những đánh đổi nhất định. Một số nghiên cứu gợi ý rằng các đặc điểm di truyền giúp tăng cường sửa chữa tế bào cũng có thể ảnh hưởng đến tốc độ sinh trưởng hoặc khả năng sinh sản của loài, dù mối liên hệ này vẫn đang được tiếp tục làm rõ.
Tác động đến quần thể và bảo tồn
Cá voi đầu cong từng bị khai thác thương mại quy mô lớn trong thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX, khiến quần thể suy giảm xuống dưới 3.000 cá thể. Sau khi hoạt động săn bắt thương mại chấm dứt vào năm 1921, số lượng của loài dần phục hồi và hiện được ước tính vào khoảng 10.000-23.000 cá thể. Tuy nhiên, lệnh cấm không áp dụng đối với hoạt động săn bắt truyền thống phục vụ sinh kế của các cộng đồng bản địa ở ven biển phía tây và phía bắc Alaska. Trong một chuyến săn như vậy, người Inuit đã phát hiện điều bất thường bên trong cơ thể một con cá voi đầu cong.
Dù còn nhiều câu hỏi chưa có lời giải, mũi lao mắc trong cơ thể cá voi suốt hơn một thế kỷ vẫn là bằng chứng hiếm có về sức sống bền bỉ của loài động vật khổng lồ vùng Bắc Cực. Phát hiện này góp thêm dữ liệu giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về cơ chế trường thọ của một trong những loài động vật có vú đặc biệt nhất trên Trái Đất.
