Làng La Chử - Cái Nôi Hiếu Học Bên Dòng Sông Hương
Nằm cách trung tâm thành phố Huế khoảng 12 km về phía tây bắc, làng La Chử thuộc phường Hương Trà, TP. Huế, từng nằm trên con đường Thiên lý thượng lộ xuyên Việt. Theo các tư liệu lịch sử, ngôi làng này được hình thành từ rất sớm, vào khoảng năm 1375 đến 1400. Các bậc cao niên giải thích rằng tên làng La Chử mang ý nghĩa tượng hình sâu sắc: "La" chỉ lụa là, còn "Chử" là đầm nước hoặc bến nước. Vì vậy, La Chử có nghĩa là ngôi làng với hình dáng như một tấm lụa phẳng mượt mà, trải dài bên bến nước mênh mông, tạo nên một khung cảnh thơ mộng và trù phú.
Đình Làng Và Truyền Thống Khoa Bảng Lâu Đời
Đình làng La Chử là một công trình kiếm trúc khá đặc biệt, với mặt chính quay về hướng bắc. Bên cạnh đình là khu chợ sầm uất, và phía trước có một dòng kênh chạy dài, quanh năm không bao giờ cạn nước. Theo các bô lão trong làng, nhờ phong thủy tốt, đình làng hướng ra phía bắc - hướng được cho là mang lại sinh khí và đăng khoa, đã góp phần nuôi dưỡng tinh thần hiếu học của con dân qua nhiều thế hệ.
Từ khi lập làng, trải qua các triều đại Hậu Lê, chúa Nguyễn, và đặc biệt là thời nhà Nguyễn, La Chử đã sản sinh ra rất nhiều nhà khoa bảng xuất sắc. Sách Quốc triều khoa bảng và Đăng khoa lục ghi nhận, làng có tới 18 cử nhân làm việc tại kinh thành, đóng góp nhiều công lao cho đất nước. Nơi đây cũng tự hào với các dòng họ có truyền thống hiếu học lâu đời, như Lê Đình, Lê Công, Lê Phú, Trần Hữu, và đặc biệt là họ Hà. Dòng họ Hà nổi tiếng với nhiều công thần văn võ phục vụ triều đình nhà Nguyễn, đến mức trong dân gian vẫn lưu truyền câu nói: "Thân vô gia, Hà vô dân", ý chỉ họ Thân không ở nhà bình thường mà ở phủ, còn họ Hà thì hầu hết đều làm quan từ lớn đến nhỏ. Thứ tự xếp hạng cũng có câu: "Nhất Thân, nhì Đặng, tam Hà". Cho đến ngày nay, làng La Chử vẫn duy trì tỷ lệ con em đậu đại học và thành đạt trên con đường học vấn rất cao, tiếp nối truyền thống hiếu học vẻ vang.
Bí Ẩn Ly Kỳ Về Chiếc Lư Đồng Bị Mất Cắp
Tại đình làng La Chử, hiện còn lưu giữ một bộ lư đồng nặng khoảng 20 kg, được người dân coi là vô cùng linh thiêng. Bộ lư này từng hiện diện trong ngôi đình cũ và chứng kiến nhiều hoạt động hội họp, tế lễ quan trọng của làng. Ông Hà Xuân Út, Trưởng làng La Chử, chỉ sau khi thắp hương xin phép Thành hoàng mới dám giới thiệu chi tiết về bảo vật quý giá này.
Theo lời kể của ông Lê Đình Kế, một bô lão cao niên, ngôi đình làng cũ có thể được xây dựng từ thời Tây Sơn, khi làng có nhiều công lao với triều đại này và nhận được ân sủng đặc biệt. Đình cũ có tới 5 gian, với hàng trăm chiếc cột gỗ mít nài to lớn, đường kính phải 2-3 người ôm mới xuể. Đến thời Pháp thuộc, do chiến tranh, ngôi đình bị thiêu rụi sau cả tháng cháy. Dân làng chỉ kịp di chuyển các đồ thờ cúng, văn bản, sắc phong, và bộ lư đồng quý giá. Năm 1957, làng góp tiền xây dựng lại đình bằng bê tông, cốt thép theo phong cách truyền thống, và đưa các hiện vật về lại nơi thờ tự.
Tuy nhiên, vào khoảng những năm 1980, khi đồ đồng được thu mua với giá cao, bộ lư đồng bị kẻ gian đột nhập lấy cắp và đem bán ở chợ trời Tây Lộc tại Huế. Một người dân ở đường Phan Chu Trinh, phường An Cựu, đã mua bộ lư về đặt trên bàn thờ gia đình. Kỳ lạ thay, từ khi mua bộ lư, người này liên tục phát bệnh mà chữa mãi không khỏi. Trong một giấc mơ, ông thấy một vị thần uy nghi, tự xưng là Thành hoàng làng La Chử, đến đòi lại bộ lư đồng. Tỉnh dậy, ông nghi ngờ và quyết định ra tận làng La Chử để dò hỏi. Sau khi xác nhận đình làng đã mất bộ lư đồng đúng như mô tả, ông đề nghị trả lại.
Làng La Chử cử hai vị bô lão vào chuộc lại bộ lư với giá 300.000 đồng, một số tiền rất lớn thời điểm đó. Ông Kế chia sẻ: "Không biết là sự việc linh thiêng hay trùng hợp hy hữu, nhưng sau khi đưa bộ lư đồng về lại đình làng, người chủ nhân mua nhầm đồ ăn cắp liền hết bệnh". Từ đó đến nay, bộ lư đồng vẫn được đặt trang trọng trên bàn thờ chính gian giữa của đình, và người dân vô cùng sùng kính, coi đây là vật thiêng. Mỗi khi đi ngang, họ phải cúi thấp người, và mọi lời cầu xin đều phải được thực hiện qua nghi thức thắp hương khấn vái. Sự kiện này cũng khiến không kẻ gian nào dám bén mảng đến trộm cắp đồ đạc của đình làng La Chử nữa.
Di Sản Văn Hóa Quý Giá Còn Lưu Giữ
Ngoài bộ lư đồng linh thiêng, đình làng La Chử còn bảo tồn nhiều di sản văn hóa đáng quý. Đáng chú ý là quả chuông đồng cao 0,92 m, với đường kính miệng lên tới 1,78 m, được đúc vào năm Quang Trung thứ 4 (1791). Chuông này do vợ chồng võ tướng Võ Văn Dũng dưới triều Tây Sơn, cùng nhạc phụ là ông Lê Công Học, đứng ra làm hội chủ cúng dường. Đặc biệt, ngay trong đình làng vẫn còn bài vị thờ vị nữ tướng Tây Sơn Bùi Thị Xuân, dù nhà Nguyễn đã ra sức triệt phá các di tích liên quan. Điều này cho thấy tinh thần bảo tồn văn hóa và lòng tri ân sâu sắc của người dân La Chử đối với lịch sử.
Làng La Chử không chỉ là một điểm đến giàu truyền thống hiếu học, mà còn là nơi lưu giữ những câu chuyện ly kỳ và di sản văn hóa độc đáo, góp phần làm phong phú thêm bức tranh văn hóa của vùng đất Cố đô Huế.
