Làng Chiếu Cẩm Nê: Hồi Ức Huy Hoàng Và Thực Tế Phũ Phàng
Trong quá khứ, chiếu Cẩm Nê là một thương hiệu nổi tiếng, được tiêu thụ rộng rãi tại các chợ lớn trên địa bàn tỉnh Quảng Nam, thành phố Đà Nẵng và nhiều địa phương lân cận. Sản phẩm này từng là niềm tự hào của một làng nghề truyền thống lâu đời.
Nghệ Nhân Cuối Cùng Và Ký Ức Một Thời
Bà Dương Thị Thông, 64 tuổi, cư ngụ tại xã Hòa Tiến, chính là nghệ nhân dệt chiếu cuối cùng còn sót lại của làng nghề chiếu Cẩm Nê. Bà chia sẻ với niềm xúc động: "Hồi trước làm ra bao nhiêu là bán hết bấy nhiêu. Thời bao cấp, chiếu Cẩm Nê đi khắp nơi". Có thời điểm, bà Thông là nhà cung cấp chính, bỏ sỉ chiếu cho nhiều chợ, đặc biệt là chợ Cẩm Lệ và chợ Cồn.
Tuy nhiên, hiện tại, dù thị trường vẫn còn nhu cầu tiêu thụ chiếu cói thủ công, bà Thông không còn khả năng đáp ứng. Nguyên nhân chính được bà chỉ ra: nghề dệt chiếu hoàn toàn phụ thuộc vào sức người, trong khi lực lượng lao động theo nghề đã cạn kiệt. "Không có người làm thì không thể đáp ứng được thị trường", bà Thông nói với giọng đầy tiếc nuối.
Quy Trình Thủ Công Tỉ Mỉ Và Gian Nan
Điểm đặc biệt của làng nghề Cẩm Nê là vùng đất này không chuyên trồng cây đay hay cây cói (lác) – những nguyên liệu chính để dệt chiếu. Do đó, để duy trì nghề, người thợ buộc phải mua sợi cói, lác từ các địa phương khác với số lượng lớn.
Quy trình sản xuất một chiếc chiếu thủ công đòi hỏi nhiều công đoạn kỳ công:
- Sau khi xử lý nguyên liệu, sợi lác được đem phơi khô cẩn thận.
- Tiếp theo là công đoạn nhuộm màu theo yêu cầu.
- Cuối cùng, người thợ dệt thủ công và vẽ họa tiết tinh xảo theo đơn đặt hàng của khách.
Mỗi bước đều đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên nhẫn và tốn nhiều thời gian để cho ra đời một sản phẩm hoàn chỉnh.
Giá Thành Cao Nhưng Thu Nhập Thấp
Tùy theo kích thước, màu sắc và độ phức tạp của hoa văn, giá thành mỗi chiếc chiếu có sự chênh lệch đáng kể:
- Chiếu trắng có giá khoảng 300.000 – 320.000 đồng/chiếc.
- Chiếu màu dao động từ 350.000 – 400.000 đồng.
- Đặc biệt, những chiếc chiếu dệt họa tiết chữ "M" – loại hoa văn truyền thống đòi hỏi kỹ thuật cao – có giá lên đến khoảng 3 triệu đồng/chiếc.
Dù vậy, thu nhập thực tế từ nghề này lại không tương xứng với công sức bỏ ra. Theo bà Thông, tiền công cho mỗi chiếc chiếu chỉ khoảng 200.000 đồng. Đặc thù công việc phải ngồi nhiều giờ liền dễ dẫn đến đau lưng, mỏi khớp, khiến ít người trẻ muốn gắn bó lâu dài. "Làm thì cực mà tiền công không cao, nên không ai theo", bà Thông chia sẻ một cách chua xót.
Sự Suy Tàn Không Thể Cưỡng Lại
Năm 2017, làng chiếu Cẩm Nê vẫn còn 4 hộ gia đình kiên trì duy trì làng nghề. Đến nay, tất cả đều đã bỏ cuộc. Sự phát triển của công nghệ khiến người tiêu dùng chuyển sang các sản phẩm công nghiệp tiện lợi, giá rẻ. Đồng thời, nghề thủ công không còn đủ sức nuôi sống người làm nghề trong bối cảnh kinh tế hiện đại.
Là người duy nhất còn giữ nghề, bà Thông luôn ấp ủ mong muốn truyền dạy lại kỹ thuật dệt chiếu cho thế hệ sau. Tuy nhiên, ước nguyện ấy đến nay vẫn chưa thể thực hiện. "Muốn dạy lắm, nhưng không ai học. Ngồi nhiều, lương ít, người trẻ không chịu theo", bà ngậm ngùi tâm sự.
Tuổi cao, sức yếu, bà Thông hiện không còn sản xuất chiếu quanh năm như trước. Bà chỉ dệt chiếu khi có người đặt trước hoặc khi có khách du lịch đến tham quan, trải nghiệm.
Quan Điểm Của Chính Quyền Địa Phương
Trao đổi về thực trạng đáng buồn này, ông Nguyễn Tấn Khoa – Chủ tịch UBND xã Hòa Tiến cho biết: nguyên liệu của làng nghề vốn đã không chủ động, còn lao động trẻ thì không mặn mà vì họ có nhiều lựa chọn việc làm tốt hơn. Xã đã cố gắng khôi phục làng nghề truyền thống, và trước đó huyện Hòa Vang cũng lên kế hoạch tương tự nhưng đều không thành công.
Ông Khoa trăn trở: "Dệt nên một cái chiếu Cẩm Nê rất công phu. Nhưng với giá thành lên tới triệu mấy một tấm chiếu, so với thị trường và nhu cầu hiện nay không hợp lý lắm, nên xã hiện cũng đang lúng túng".
Trong bối cảnh thị trường tràn ngập chiếu dệt bằng công nghệ máy móc, bà Thông vẫn tin rằng chiếu công nghiệp không thể sánh với chiếu thủ công về độ bền và tính thẩm mỹ. Tuy nhiên, ưu thế đó dường như vẫn chưa đủ để níu giữ một làng nghề đang dần đi vào ký ức, để lại sau lưng những tiếc nuối khôn nguôi về một thời huy hoàng đã qua.
