Đền Mẫu - Linh thiêng nơi địa đầu Tổ quốc
Đền Mẫu là nơi thờ đức Thánh mẫu Liễu Hạnh công chúa, một nhân thần giàu lòng nhân ái, trừ tà diệt ác, cứu giúp dân nghèo và phù trợ triều đình chống giặc ngoại xâm bảo vệ biên ải thiêng liêng. Nằm trong quần thể di tích Đền Thượng - nơi thờ Quốc công Tiết chế Hưng đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn, Đền Mẫu cùng Đền Thượng là vị trí chiến lược quan trọng, cột mốc biên cương phía Bắc và địa chỉ đỏ của cội nguồn lịch sử, văn hóa dân tộc. Đền được công nhận Di tích Lịch sử Văn hóa cấp Quốc gia vào năm 2011.
Đền Mẫu tọa lạc tại cửa ngõ đất nước thuộc phường Lào Cai, tỉnh Lào Cai, nơi hội lưu của sông Nậm Thi bốn mùa xanh ngắt và sông Hồng - dòng sông Mẹ của nền văn minh Việt Nam. Ngôi đền từ lâu trở thành điểm tựa tinh thần vững chắc, một “cột mốc văn hóa tâm linh” khẳng định chủ quyền nơi địa đầu Tổ quốc. Đặc biệt, trong khuôn viên đền có cột mốc biên giới quốc gia số 102 và gần Cửa khẩu Quốc tế Lào Cai.
Kiến trúc và trùng tu
Trải qua nhiều biến thiên, diện mạo hiện nay của Đền Mẫu là kết quả của đợt đại trùng tu, phục dựng hoàn toàn mới vào năm 2020 trên nền đất cũ với tổng diện tích gần 2.000 m2. Đền được xây dựng theo lối kiến trúc cổ hình chữ Nhị (二) gồm hai nếp nhà song song, mái đền hai tầng biểu trưng cho sự hòa hợp âm dương. Bốn góc mái uốn cong hình thuyền úp ngược chạm trổ rồng tinh xảo. Tại sân đền có tượng hai con voi quỳ phục hai bên, tượng trưng cho sức mạnh và sự hiền lành phụng sự thánh thần.
Lễ hội và truyền thuyết
Hằng năm, Đền Mẫu có hai ngày lễ chính: Ngày lễ vía vào 27/2 âm lịch, cầu cho quốc thái dân an, nhân dân được mùa no ấm. Theo truyền thuyết, đây là ngày Thánh Mẫu hiển linh tại đền. Ngày lễ hội vào 3/3 âm lịch, là ngày hóa (trở về tiên giới) của Thánh Mẫu Liễu Hạnh.
Ông Ngô Ngọc Hà - Trưởng Ban Quản lý di tích phường Lào Cai, cho biết: Theo truyền tụng dân gian, ngay từ lần giáng sinh thứ hai, Chúa Liễu Hạnh đã thường xuyên lui tới cửa ải Lê Hoa (cửa khẩu Lào Cai ngày nay). Mẫu đã hiển linh thành người bán hàng cơm, hàng nước bên sông để cứu độ lữ khách cơ nhỡ, giúp nhân dân an cư và phù trợ quân lính triều đình trấn giữ biên cương. Để ghi nhớ công đức, nhân dân vùng Bảo Thắng xưa đã lập miếu thờ bên bờ sông Nậm Thi. Sau này, do mưa lũ lớn, đền được di dời lên vị trí cao ráo, trang nghiêm như hiện tại.
Dấu tích lịch sử: Tường thành Lưu Vĩnh Phúc
Phía sau đền còn dấu tích một đoạn tường thành cổ rêu phong, trầm mặc gọi là “Tường thành Lưu Vĩnh Phúc”. Theo sử sách, vào nửa cuối thế kỷ XIX, Lào Cai là vùng biên ải trọng yếu thường xuyên bị thổ phỉ (quân Cờ Trắng, Cờ Vàng) và thực dân Pháp quấy nhiễu. Thủ lĩnh quân Cờ Đen là Lưu Vĩnh Phúc đã có 17 năm đóng quân tại đây (1868 - 1885), kiên cường chống Pháp và tiễu phỉ, được triều đình nhà Nguyễn phong chức “Bảo Thắng phòng ngự sứ”. Bức tường thành được xây dựng kiên cố bằng vôi, đá và mật mía, vừa bảo vệ khu vực quân sự, vừa hỗ trợ kiểm soát tuyến giao thương qua cửa khẩu.
Ngôi đền tựa lưng vào bức tường thành cổ tạo nên sự giao hòa đặc biệt giữa tâm linh và lịch sử, giữa niềm tin bảo hộ vô hình của Thánh Mẫu và lực lượng phòng thủ hữu hình của cha ông, làm tăng thêm vẻ uy nghi, linh thiêng cho toàn bộ khuôn viên di tích.
Giá trị văn hóa và du lịch
Tại đền Mẫu hiện còn lưu giữ 3 đạo sắc phong bằng chữ Hán Nôm có giá trị lịch sử rất cao do các hoàng đế triều Nguyễn ban tặng vào các năm Tự Đức thứ 6 (1853), Tự Đức thứ 33 (1880) và Khải Định thứ 9 (1924). Ngày nay, Đền Mẫu và Đền Thượng hợp thành quần thể di tích tâm linh và là điểm nhấn du lịch của tỉnh Lào Cai trong tuyến du lịch về cội nguồn. Mỗi năm, đền đón hàng vạn lượt du khách tới dâng hương, chiêm bái, là địa chỉ tham quan rất ý nghĩa khi đến với mảnh đất địa đầu Lào Cai.
