Vườn Quốc gia Cúc Phương, khu bảo tồn thiên nhiên đầu tiên của Việt Nam, đang triển khai thành công mô hình bảo tồn để phát triển, mang lại lợi ích kép cho cả công tác bảo vệ đa dạng sinh học và đời sống người dân. Mô hình này kết hợp giữa bảo tồn nghiêm ngặt và phát triển du lịch sinh thái bền vững, tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho cộng đồng địa phương, đồng thời nâng cao ý thức bảo vệ môi trường.
Bảo tồn gắn với phát triển du lịch sinh thái
Theo Ban Quản lý Vườn Quốc gia Cúc Phương, mô hình bảo tồn để phát triển được xây dựng dựa trên nguyên tắc “bảo tồn là nền tảng, phát triển là động lực”. Vườn đã triển khai nhiều chương trình du lịch sinh thái như tham quan rừng nguyên sinh, khám phá hang động, và trải nghiệm văn hóa bản địa. Các hoạt động này đều được kiểm soát chặt chẽ để giảm thiểu tác động đến hệ sinh thái.
Ông Nguyễn Văn Chính, Giám đốc Vườn Quốc gia Cúc Phương, cho biết: “Mô hình này không chỉ giúp bảo vệ các loài động thực vật quý hiếm mà còn tạo việc làm cho người dân địa phương, góp phần xóa đói giảm nghèo. Du lịch sinh thái đã trở thành nguồn thu quan trọng, chiếm khoảng 30% tổng thu nhập của vườn.”
Kết quả ấn tượng về bảo tồn đa dạng sinh học
Nhờ mô hình này, Vườn Quốc gia Cúc Phương đã đạt được những kết quả ấn tượng trong công tác bảo tồn. Số lượng các loài động thực vật được ghi nhận tăng lên đáng kể. Theo thống kê, vườn hiện có hơn 2.000 loài thực vật bậc cao, 300 loài chim, 135 loài thú, và nhiều loài bò sát, lưỡng cư. Đặc biệt, quần thể voọc mông trắng – loài linh trưởng đặc hữu – đã tăng từ 200 cá thể năm 2010 lên hơn 500 cá thể vào năm 2024.
“Chúng tôi áp dụng các biện pháp bảo tồn chủ động như tuần tra rừng, phục hồi sinh cảnh, và nghiên cứu khoa học. Sự tham gia của cộng đồng địa phương là yếu tố then chốt giúp giảm thiểu các hành vi xâm hại rừng”, ông Chính nhấn mạnh.
Nâng cao sinh kế cho người dân địa phương
Mô hình bảo tồn để phát triển đã mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp cho người dân sống trong vùng đệm. Hàng trăm hộ gia đình được tham gia các hoạt động du lịch như làm hướng dẫn viên, cung cấp dịch vụ lưu trú homestay, và bán sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Thu nhập bình quân của người dân từ các hoạt động này đã tăng 40% so với trước đây.
Chị Hoàng Thị Lan, một người dân bản Mường, chia sẻ: “Trước đây, gia đình tôi chỉ trông chờ vào nông nghiệp, thu nhập bấp bênh. Từ khi tham gia làm homestay phục vụ khách du lịch, cuộc sống đã khá hơn nhiều. Chúng tôi cũng hiểu rằng bảo vệ rừng là bảo vệ sinh kế của chính mình.”
Định hướng phát triển bền vững
Trong thời gian tới, Vườn Quốc gia Cúc Phương sẽ tiếp tục mở rộng mô hình này, tập trung vào phát triển du lịch cộng đồng và giáo dục môi trường. Vườn cũng đang hợp tác với các tổ chức quốc tế để xây dựng các chương trình bảo tồn dài hạn, đặc biệt là bảo vệ các loài nguy cấp.
Ông Chính khẳng định: “Chúng tôi sẽ không đánh đổi môi trường lấy lợi ích kinh tế trước mắt. Mục tiêu là phát triển du lịch bền vững, gắn bảo tồn với phát triển cộng đồng, để Cúc Phương mãi là lá phổi xanh và là điểm đến hấp dẫn cho du khách.”
