Lễ Ramưwan Trùng Tết Nguyên Đán Sau 33 Năm: Giao Thoa Văn Hóa Hiếm Có
Năm 2026 đánh dấu một sự kiện đặc biệt khi lễ Ramưwan của người Chăm Bàni trùng khớp với Tết Nguyên đán, diễn ra đúng vào mùng 1 tháng Giêng âm lịch. Sự trùng hợp này tạo nên một giao thoa hiếm có giữa hai hệ lịch và hai không gian văn hóa, chỉ xảy ra lần cuối cách đây 33 năm, vào năm 1993.
Nguyên Nhân Từ Quy Luật Hồi Lịch
Tiến sĩ Phú Văn Hẳn, nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ, giải thích rằng sự trùng hợp này bắt nguồn từ quy luật vận hành của Hồi lịch. Hệ lịch này du nhập vào cộng đồng Chăm cùng với đạo Islam từ khoảng thế kỷ 10. Đối với người Chăm Bàni, quá trình tiếp nhận Hồi giáo diễn ra từ thế kỷ 10 đến thế kỷ 15, trong khi cộng đồng Chăm Islam tiếp nhận muộn hơn, từ thế kỷ 15 đến 18.
Theo quy định, Hồi lịch mỗi năm có 12 tháng, tổng cộng khoảng 354 ngày, ngắn hơn năm dương lịch. Nếu không điều chỉnh, sau mỗi năm lịch sẽ lệch khoảng 0,367 ngày so với chu kỳ mặt trăng; sau 33 năm, độ lệch có thể lên tới hơn 12 ngày. Để khắc phục, trong chu kỳ 33 năm, các nhà lịch pháp Hồi giáo bổ sung 12 ngày nhuận, nhưng Hồi lịch vẫn là âm lịch thuần túy, không cân bằng với năm dương lịch như âm dương lịch.
Ý Nghĩa Và Nghi Lễ Của Ramưwan
Với người Chăm Bàni, Ramưwan không chỉ là tháng chay niệm mà còn là dịp tưởng nhớ tổ tiên, mang không khí như Tết. Lễ hội gồm ba phần chính: tảo mộ, cúng gia tiên và chay niệm. Sau lễ tảo mộ, các gia đình trở về nhà làm lễ cúng tổ tiên, cầu nguyện cho con cháu mạnh khỏe và làm ăn thuận lợi. Hoàn tất nghi lễ, họ mời bà con, bạn bè đến chung vui, ăn uống, tạo nên không khí rộn ràng, vì thế còn được gọi là Tết Ramưwan.
Ba ngày đầu mang sắc thái sum họp, sau đó các làng Chăm Bàni bước vào tháng lễ trang nghiêm. Người dân giữ tâm thanh tịnh, hạn chế sát sinh, không tổ chức ca hát nhảy múa. Nam, nữ mặc trang phục trắng truyền thống, hằng ngày đến thánh đường dự lễ. Trong suốt tháng Ramưwan, các chức sắc tập trung tại thánh đường, nhịn ăn ban ngày và thực hiện năm lần cầu nguyện mỗi ngày.
Phần Hội Và Cộng Đồng Người Chăm
Bên cạnh phần lễ, phần hội cũng diễn ra sôi nổi với các hoạt động giải trí, văn hóa, thể thao giữa thanh niên các làng. Các vị chức sắc tôn giáo như Cả Sư, Char, Mum, Tiếp tập hợp tín đồ để tuyên truyền tinh thần hòa hợp và đoàn kết.
Tỉnh Khánh Hòa (Ninh Thuận cũ) có đông người Chăm sinh sống nhất trong cả nước với hơn 74.000 người. Họ sống tập trung tại 22 làng trên địa bàn hơn 10 xã, phường, theo hai tôn giáo chính là Bà La Môn và Hồi giáo Bàni, trong đó người Chăm theo đạo Bàni có hơn 27.000 người. Sự kiện trùng lặp năm nay không chỉ là một hiện tượng lịch pháp mà còn là cơ hội để tôn vinh sự đa dạng văn hóa của Việt Nam.
