Nghi lễ Khỏi Kêm – Tín ngưỡng cúng rừng độc đáo
Lễ Khỏi Kêm, hay còn gọi là lễ cúng rừng, mở cửa rừng, là nghi lễ truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa của đồng bào người Dao tại xã Đường Hoa, tỉnh Quảng Ninh. Vào khoảng tháng 2 âm lịch hằng năm, người Dao Thanh Y và Dao Thanh Phán thực hiện nghi lễ này để xin phép thần linh khai mở cửa rừng, bắt đầu một năm sản xuất mới với mong ước mưa thuận gió hòa, cây cối tốt tươi, mùa màng bội thu.
Nghi lễ được tái hiện qua nhiều điệu múa truyền thống như múa chuông – cấp sắc, múa gà – cầu may, múa rồng – cầu mưa, cùng các nghi thức đón dâu của người Dao Thanh Phán và hát giao duyên. Đây là nét đẹp văn hóa thể hiện sự kính trọng sâu sắc đối với thiên nhiên của cộng đồng người Dao.
Phục dựng lễ hội – Bảo tồn và phát triển du lịch
Trong khuôn khổ lễ hội, nhiều nghi lễ đặc sắc được phục dựng như lễ cúng rừng, tái hiện điệu múa gà cầu may cùng các hoạt động văn hóa, thể thao, trò chơi dân gian: hát giao duyên, thi vấn tóc, thêu trang phục truyền thống, trình diễn trang phục dân tộc, thi bóc quế, đẩy gậy, kéo co, đi cà kheo.
Ông Diềng Chống Xếnh ở thôn Quảng Sơn 3, xã Đường Hoa phấn khởi cho biết: “Nghi lễ Khỏi Kêm có từ lâu đời trong cộng đồng người Dao, do chính ông bà, cha mẹ truyền lại cho con cháu, nay được tổ chức thành lễ hội bài bản, người dân trong xã ai cũng vui mừng. Chúng tôi rất tự hào khi những nét đẹp ấy không chỉ được bảo tồn mà còn được giới thiệu, lan tỏa đến đông đảo du khách gần xa”.
Định hướng du lịch bền vững giai đoạn 2025-2030
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Đường Hoa Trần Đức Dũng nhấn mạnh: “Việc phục dựng nghi lễ Khỏi Kêm và lần đầu tiên tổ chức thành Lễ hội Khỏi Kêm theo nguyện vọng của nhân dân vừa gìn giữ, bảo tồn văn hóa truyền thống của người Dao vừa hướng tới xây dựng, hình thành một sản phẩm du lịch, thu hút du khách đến với vùng rừng núi biên cương ở phía đông bắc tỉnh Quảng Ninh”.
Hiện nay, xã Đường Hoa đang tập trung mở rộng không gian văn hóa, cảnh quan nhằm kết nối các tuyến trải nghiệm gắn với văn hóa truyền thống dân tộc Dao, vùng chè Quảng Long, vùng sinh thái hồ Trúc Bài Sơn cùng lễ hội, ẩm thực và sản phẩm OCOP địa phương. Theo đó, năm 2026 xã Đường Hoa xác định là năm triển khai nền tảng cho Đề án bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch bền vững giai đoạn 2025-2030, tập trung khảo sát, rà soát, chuẩn hóa và bước đầu hình thành sản phẩm du lịch, hướng đến mục tiêu thu hút đông đảo du khách đến với vùng đất nơi địa đầu Đông Bắc.
Du khách ấn tượng với không gian lễ hội sống động
Cùng tham gia lễ hội mở cửa rừng với người dân địa phương, chị Nguyễn Thị Hà, du khách đến từ Phú Thọ chia sẻ: “Không gian lễ hội rất sống động, các nghi lễ, điệu múa, trang phục đều mang đậm bản sắc văn hóa của người Dao và được thể hiện rất tự nhiên, chân thực. Đây không chỉ là một lễ hội để xem, mà còn để trải nghiệm văn hóa rất đặc biệt, giúp du khách hiểu hơn về đời sống, tín ngưỡng của đồng bào dân tộc Dao. Tôi nghĩ nếu tiếp tục được đầu tư, đây sẽ là điểm đến rất hấp dẫn của du lịch địa phương”.
Lễ Khỏi Kêm tái hiện sinh động đời sống tín ngưỡng, lao động và sinh hoạt truyền thống nơi vùng cao. Nghi lễ mở đầu cho một mùa sản xuất mới, là lời nhắc nhở về trách nhiệm gìn giữ, bảo vệ rừng, đồng thời gửi gắm ước vọng của người dân về một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Từ những nghi lễ thiêng liêng, điệu múa cổ truyền đến các hoạt động giao lưu, thi tài sôi nổi tại lễ hội, tất cả hòa quyện tạo nên bức tranh văn hóa giàu sức sống, góp phần khơi dậy niềm tự hào, ý thức gìn giữ di sản và mở ra hướng phát triển du lịch gắn với bảo tồn bản sắc dân tộc.
