Năm 2018, kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng (53 tuổi, ở phường Hiệp Bình, TP.HCM) tình cờ phát hiện một bức ảnh đen trắng trên Getty Images. Bức ảnh chụp năm 1968, không có tọa độ hay địa danh cụ thể, chỉ mô tả một rãnh đất dài với thi thể được sắp xếp. Ông Thắng đã lưu lại và bắt đầu hành trình kéo dài gần một thập kỷ để xác định vị trí khu mộ tập thể tại nghĩa địa Chí Hòa cũ, nay là Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng.
Phát hiện manh mối từ ba bức ảnh
Trong giai đoạn 2020-2021, ông Thắng tìm thấy bức ảnh đen trắng thứ hai với góc rộng hơn, cho thấy một tháp nước hình phễu và dãy nhà hai tầng. Ông nhận ra đây là chìa khóa quan trọng. Sau đó, ông tiếp cận được bức ảnh màu do phóng viên hãng tin AP chụp ngày 12/2/1968, có chú thích ghi rõ: "Khu vực chôn cất tập thể chiến sĩ hy sinh trong trận giao tranh Tết Mậu Thân, gồm 3 rãnh mộ lớn, mỗi rãnh chứa khoảng 300 thi thể".
Hành trình khảo sát thực địa
Suốt nhiều tháng, ông Thắng mang bản đồ quân sự, chạy xe máy khắp TP.HCM để tìm tháp nước hình phễu. Ông ước lượng bức ảnh được chụp vào khoảng 8-10h sáng dựa trên hướng bóng nắng. Sau hàng chục lần đối chiếu, ông xác định vị trí tại khu vực cư xá Bắc Hải, nhìn sang nghĩa địa Chí Hòa cũ.
Phối hợp với cơ quan chức năng
Kết quả nghiên cứu được chia sẻ với Bộ Tư lệnh TP.HCM. Đại tá Bùi Yên Tĩnh, Phó Cục trưởng Cục Tác chiến, cho biết từ tháng 11/2018 đến tháng 5/2026, Bộ Tư lệnh TP.HCM phối hợp với nhóm của ông Thắng triển khai khảo cứu kéo dài gần 8 năm. Cuối tháng 5, thông báo tìm kiếm nhân chứng được phát đi, nhiều người dân cung cấp thông tin.
Khảo sát và phát hiện hài cốt
Ngày 15/6, cuộc thăm dò đầu tiên bắt đầu. Ông Thắng có mặt từ sớm, dõi theo cây cọc đầu tiên được cắm xuống. Ngày 23/6, rãnh mộ dài 25m, rộng khoảng 3m được phát hiện, cùng 5 bộ hài cốt và di vật như lược, lọ thủy tinh, mảnh tăng võng. Đến chiều 6/7, hài cốt liệt sĩ Huỳnh Văn Quên được xác định danh tính nhờ cuốn sổ ghi chép. Tính đến 7/7, tổng số hài cốt được quy tập là 11 bộ.
Cam kết tiếp tục tìm kiếm
Ông Thắng cho biết sẽ tiếp tục hỗ trợ Ban Chỉ đạo 515 và Bộ Tư lệnh TP.HCM. "Chúng ta đã đi được một chặng đường rất dài... điều tôi mong nhất là hành trình đó vẫn sẽ tiếp tục để nhiều liệt sĩ được xác định danh tính và trở về với gia đình", ông chia sẻ.
