Quần thể chùa Trầm tọa lạc tại phường Chương Mỹ, thành phố Hà Nội, là một điểm đến hấp dẫn với sự kết hợp hài hòa giữa thiên nhiên và công trình tâm linh. Nơi đây có núi đá, cây xanh và những ngôi chùa cổ kính, tạo nên cảnh quan vừa hùng vĩ vừa gần gũi.
Chùa Trầm - Long Tiên Tự cổ kính
Nổi bật trong quần thể là chùa Trầm, còn gọi là Long Tiên Tự, được xây dựng vào thế kỷ XVI dưới thời vua Cảnh Trị. Chùa nằm trên khu đất cao, thoáng đãng, lưng tựa núi và mặt hướng ra không gian rộng mở. Bao quanh là các dãy núi nhỏ, tạo cảm giác vững chãi và linh thiêng. Kiến trúc chùa mang đậm dấu ấn văn hóa, mỹ thuật và tâm linh của người Việt.
Ông Đặng Đình Điền, Trưởng ban quản lý Khu di tích chùa Trầm, cho biết bên trong chùa có các pho tượng Phật được bài trí trang nghiêm, nổi bật là tượng Phật Cửu Long. Hai bên là hệ thống điện thờ và các ban thờ Mẫu, tạo nên không gian tín ngưỡng đa dạng, phản ánh đời sống tâm linh phong phú qua nhiều thế kỷ.
Chùa Hang - Long Tiên Động kỳ thú
Cùng với chùa Trầm, điểm đến còn hấp dẫn du khách với hệ thống hang động tự nhiên, tiêu biểu là Chùa Hang hay Long Tiên Động. Chùa Hang nằm sâu trong lòng núi, với cấu trúc đá vôi độc đáo và những khối nhũ đá tự nhiên hình thù sinh động. Ông Điền nhấn mạnh: “Thiên nhiên đã ban tặng cho ngôi chùa Hang hai báu vật đặc biệt: tượng Phật Bà giữa Tam bảo và một pho trống đá khi gõ vào phát ra âm thanh như trống đồng.” Trong hang còn có nhiều di vật giá trị lịch sử và nghệ thuật như 48 bức tượng cổ thời nhà Lê, bút tích của các nho sĩ trên vách đá, khánh đồng, chuông đồng cổ…
Địa chỉ đỏ của cách mạng Việt Nam
Quần thể di tích chùa Trầm còn là “địa chỉ đỏ” của lịch sử cách mạng. Trong những ngày đầu kháng chiến chống thực dân Pháp, Đài Tiếng nói Việt Nam đã chọn hang Trầm làm trụ sở để phát sóng liên tục, truyền tải chủ trương của Đảng và Nhà nước tới nhân dân. Sáng sớm 20/12/1946, tại chùa Hang, Đài đã phát đi “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến” của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Những lời hiệu triệu “Chúng ta thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ” đã lan tỏa mạnh mẽ, khơi dậy tinh thần đoàn kết và lòng yêu nước.
Suốt thời gian dài, quần thể chùa Trầm là điểm tựa vững chắc cho quân và dân trong chiến tranh. Nơi đây vinh dự ba lần đón Bác Hồ về thăm. Lần đầu vào đêm Giao thừa năm 1947, tại hang Trầm, Bác đọc thơ chúc Tết gửi đồng bào, chiến sĩ và kiều bào. Bác còn chúc Tết sư trụ trì Thích Đàm Thư và viết tặng 8 chữ: “Kháng chiến tất thắng, Kiến quốc tất thành”. Lần thứ hai vào ngày 19/5/1957, Bác trở về thăm và lễ Phật vì ý nguyện của Người đã thành sự thật. Ngày 13/7/1966 là lần cuối cùng Bác đến, gặp gỡ và làm việc với bộ đội Phòng không - Không quân trong bối cảnh chiến tranh chống Mỹ ác liệt.
Ông Điền cho biết: “Hiện nay, tại Hang Trầm vẫn lưu giữ hai câu đối chữ Hán của Bác Hồ ca ngợi cảnh sắc: ‘Cao sơn hữu ý thiên niên bút, Lưu thủy vô thanh vạn cổ cầm’ (tạm dịch: Núi một nghìn năm bút không viết hết cảnh đẹp, nước trong động tiên chảy êm như tiếng đàn).”
Chùa Vô Vi độc đáo
Trong quần thể còn có chùa Vô Vi, ngôi chùa độc đáo nhất. Tương truyền, chùa được xây dựng từ thế kỷ X bởi một vị tướng quân sau khi dẹp giặc đã lên núi dựng chùa ở ẩn. Bài thơ khắc trên đá của ông vẫn còn lưu giữ. Kiến trúc chùa Vô Vi xây theo thế núi, càng lên cao càng ăn sâu vào vách núi. Trải qua nhiều thế kỷ, kiến trúc chùa vẫn được giữ gần như nguyên vẹn.
Di tích quốc gia và giá trị trường tồn
Với những giá trị to lớn về lịch sử và văn hóa, quần thể di tích chùa Trầm được Nhà nước công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia vào năm 1962. Dù chịu nhiều tác động của thiên nhiên và con người, nơi đây vẫn giữ được nét nguyên sơ và giá trị cốt lõi. Giữa nhịp sống hiện đại, khu di tích chùa Trầm như một khoảng lặng quý giá để du khách tìm về với thiên nhiên, cội nguồn văn hóa và những ký ức về Bác không thể phai mờ.
