Lịch sử phát triển của nhân loại là hành trình không ngừng đi tìm câu trả lời cho những câu hỏi lớn nhất của cuộc sống. Chúng ta muốn biết vũ trụ vận hành như thế nào, con người đến từ đâu, điều gì tạo nên hạnh phúc và đâu là ý nghĩa của sự tồn tại. Thế nhưng, một nghịch lý đáng suy ngẫm là càng hiểu biết nhiều hơn về thế giới, con người dường như vẫn không ngừng bất an.
Hai con đường đối nghịch?
Trong nhiều thế kỷ, khoa học và tôn giáo thường được xem là hai con đường đối nghịch. Một bên dựa vào quan sát, thực nghiệm và lý trí để khám phá quy luật của tự nhiên. Bên kia hướng đến những trải nghiệm tâm linh, những câu hỏi về ý nghĩa và giá trị của đời sống. Những cuộc tranh luận giữa hai lĩnh vực này đã tạo nên không ít xung đột trong lịch sử tư tưởng nhân loại.
Không phải ai đúng ai sai
Tuy nhiên, việc tồn tại những bất đồng giữa khoa học và tôn giáo không nhất thiết chứng minh rằng một bên đúng và bên còn lại sai. Điều đáng chú ý hơn là cả hai đều phản ánh nỗ lực của con người trong việc diễn giải thực tại bằng những ngôn ngữ khác nhau. Khoa học giúp chúng ta hiểu được cơ chế vận hành của thế giới. Nhờ khoa học, con người có thể chinh phục khoảng cách địa lý, chữa trị bệnh tật và khám phá những bí mật của vũ trụ. Nhưng khoa học không phải lúc nào cũng trả lời được câu hỏi vì sao con người cảm thấy cô đơn giữa đám đông, vì sao chúng ta khao khát tình yêu hay điều gì khiến một cuộc đời trở nên đáng sống.
Ngược lại, tôn giáo và triết học thường không tập trung vào việc giải thích thế giới vận hành ra sao, mà quan tâm đến cách con người sống như thế nào trong thế giới ấy. Chúng giúp chúng ta đối diện với những trải nghiệm sâu thẳm nhất của đời sống: nỗi đau, sự mất mát, niềm hy vọng và khát vọng tìm kiếm ý nghĩa.
Chiếc lồng vô hình của tư duy
Vấn đề chỉ thực sự xuất hiện khi con người cố gắng biến bất kỳ hệ thống tư tưởng nào thành chiếc chìa khóa duy nhất để mở mọi cánh cửa của chân lý. Khi đó, những học thuyết vốn được tạo ra để khai mở nhận thức lại có nguy cơ trở thành những chiếc lồng vô hình giam giữ tư duy. Trong thực tế, rất nhiều bất an của con người bắt nguồn từ nhu cầu phải có một câu trả lời chắc chắn cho mọi thứ. Chúng ta muốn biết tương lai sẽ ra sao, muốn kiểm soát mọi biến cố và muốn tìm kiếm một nền tảng tuyệt đối để cảm thấy an toàn.
Thế nhưng cuộc sống vốn không vận hành theo cách đó. Có những câu hỏi không có đáp án cuối cùng. Có những bí ẩn không thể được giải quyết bằng công thức hay giáo điều. Và có những trải nghiệm chỉ có thể được sống, chứ không thể được giải thích trọn vẹn bằng ngôn từ.
Sự trưởng thành từ chấp nhận bất định
Sự trưởng thành vì thế không nằm ở việc thu thập thật nhiều câu trả lời, mà ở khả năng chấp nhận rằng cuộc sống luôn chứa đựng những điều chưa biết. Đó là khi con người học cách bước đi giữa sự bất định mà không đánh mất sự bình an từ bên trong. Đó cũng là lúc chúng ta nhận ra rằng không phải mọi thứ đều cần được nắm giữ hay kiểm soát.
Trong một thế giới ngập tràn thông tin, nơi hàng nghìn quan điểm đối lập xuất hiện mỗi ngày, điều chúng ta cần có lẽ không phải là thêm một hệ tư tưởng để bám víu. Điều cần thiết hơn là khả năng lắng nghe, quan sát và giữ cho tâm trí đủ rộng mở để tiếp nhận những góc nhìn khác nhau về cuộc sống.
Minh triết từ nỗi bất an
Đó cũng chính là tinh thần mà cuốn sách Minh triết từ nỗi bất an của Alan Watts gửi gắm đến độc giả. Không áp đặt một chân lý tuyệt đối, Alan Watts chỉ từng bước dẫn dắt người đọc nhìn lại những nỗi sợ hãi, sự bất an và khát vọng kiểm soát vốn đang chi phối cuộc sống hiện đại. Có lẽ, khi thôi cố gắng nắm bắt toàn bộ bí mật của cuộc đời, chúng ta mới thật sự bắt đầu cảm nhận được vẻ đẹp của việc được sống.
Bạn đọc được một cuốn sách hay, hãy chia sẻ cảm nhận và gửi review về cho Tri Thức - Znews tại email books@znews.vn. Bài viết cần kèm ảnh chụp cuốn sách, tên tác giả và số điện thoại.
