Tắc Sậy – từ một họ đạo nhỏ với nhà nguyện dựng bằng cây rừng, vách lá giữa vùng lau sậy, trải qua hơn một thế kỷ đã trở thành một trong những trung tâm hành hương nổi tiếng của Việt Nam. Mỗi ngày, dòng xe xuôi ngược trên Quốc lộ 1, nhiều người dừng lại ở nhà thờ Tắc Sậy (xã Phong Thạnh, tỉnh Cà Mau) để viếng mộ linh mục Phanxicô Trương Bửu Diệp. Vào ngày 2/7 tới đây, Trung tâm hành hương Tắc Sậy dự kiến đón khoảng 70.000 người dự lễ tuyên phong Chân phước cha Trương Bửu Diệp.
Khởi đầu từ vài chục giáo dân giữa vùng đất hoang
Theo tư liệu của Trung tâm hành hương Tắc Sậy, tên gọi "Tắc Sậy" bắt nguồn từ một con đường tắt nhỏ đi ngang khu vực nhà thờ, nằm giữa những đám lau sậy. Qua cách phát âm của người Nam bộ, tên gọi ấy dần trở thành địa danh được sử dụng cho đến hôm nay. Chính từ vùng đất bình dị ấy, một hành trình kéo dài hơn 100 năm đã hình thành, phản ánh lịch sử của một họ đạo và sức sống của một cộng đồng nhiều lần đối diện chiến tranh, gián đoạn và mất mát trước khi từng bước hồi sinh.
Nhà thờ Tắc Sậy hôm nay khởi đầu từ một họ đạo nhỏ hình thành năm 1925. Theo sổ rửa tội và lời truyền khẩu được lưu giữ, linh mục Jules Duquet thuộc Hội Thừa sai Paris cùng linh mục Jean Chrysostome Chế Thanh Trí là những người đầu tiên đặt nền móng cho cộng đoàn Công giáo tại đây. Ngày 10/6/1925, chữ ký đầu tiên trong sổ rửa tội được ghi nhận, đánh dấu cột mốc hình thành họ đạo Tắc Sậy. Khi ấy, cộng đoàn chỉ gồm một số ít giáo dân sinh sống rải rác giữa rừng đước, mắm và lau sậy. Điều kiện đi lại khó khăn, an ninh chưa bảo đảm nên các linh mục chỉ thỉnh thoảng ghé qua để cử hành nghi thức tôn giáo, rửa tội và động viên giáo dân.
Bước ngoặt mang tên Phanxicô Trương Bửu Diệp
Tháng 8/1926, họ đạo chính thức được thành lập, cha sở đầu tiên là linh mục Phaolô Trần Minh Kính. Nhà nguyện đầu tiên chỉ là công trình tạm dựng bằng cây rừng, vách lá bên bờ sông, thuộc ấp Thành Thưởng, xã An Trạch, huyện Giá Rai cũ, trên phần đất của ông Ba Thái. Tháng 3/1930, linh mục Phanxicô Trương Bửu Diệp được bổ nhiệm làm cha sở Tắc Sậy, tạo nên bước chuyển lớn. Sau khi nhận nhiệm sở, ông dời nhà nguyện ra gần tuyến giao thông, lợp ngói, làm vách ván, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho sinh hoạt của giáo dân. Ông còn phụ trách thêm tám họ đạo lẻ gồm Bà Đốc, Cam Bô, An Hải, Đầu Sấu, Chủ Chí, Khúc Tréo, Đồng Gò và Rạch Rắn.
Theo tư liệu của Trung tâm hành hương, linh mục Trương Bửu Diệp có đời sống giản dị, thường xuyên giúp đỡ cả người Công giáo và người ngoài Công giáo, góp phần hình thành thêm nhiều họ đạo. Tuy nhiên, chiến tranh lan rộng đã làm gián đoạn sự phát triển. Trong giai đoạn 1945-1946, nhiều địa phương ở miền Tây rơi vào cảnh ly tán. Dù được khuyên rời nhiệm sở, linh mục Trương Bửu Diệp vẫn quyết định ở lại cùng giáo dân. Ngày 12/3/1946, ông bị bắt cùng một số giáo dân tại Tắc Sậy và sau đó qua đời. Sự kiện này trở thành bước ngoặt lớn: cộng đoàn gần như tan rã, nhà thờ, nhà chung và nhiều cơ sở bị tàn phá, chỉ còn lại một số ít gia đình ở lại.
Khôi phục và trở thành điểm hành hương
Từ năm 1946 đến 1956, nhiều linh mục từ Bạc Liêu, Cà Mau và Vĩnh Mỹ lần lượt đến hỗ trợ mục vụ, duy trì đời sống đức tin cho số giáo dân còn bám trụ. Năm 1952, Đức cha Gioan Baotixita Cassaigne, Giám mục giáo phận Phnom Penh, cùng một số giáo dân kêu gọi dựng lại nhà thờ. Ngôi nhà nguyện mới được dựng bằng cây tràm, lợp lá, rộng khoảng 8 mét. Năm 1956, linh mục Louis Marcello Đặng Tuấn Anh được cử về chăm sóc cộng đoàn, tiếp tục mở rộng nhà nguyện, xây nhà xứ và nơi ở của các nữ tu, tạo điều kiện cho con em trong vùng học tập.
Năm 1969, hài cốt linh mục Phanxicô Trương Bửu Diệp được cải táng từ Khúc Tréo và đưa về khuôn viên nhà thờ Tắc Sậy. Theo tư liệu của Trung tâm hành hương, từ thời điểm này, ngày càng nhiều người tìm đến viếng mộ, cầu nguyện và tưởng nhớ vị linh mục đã gắn bó với vùng đất Tắc Sậy. Danh tiếng về cha Diệp lan rộng từ Đồng bằng sông Cửu Long đến nhiều tỉnh, thành trong cả nước. Những dòng người tìm về ngày một đông hơn, các công trình mới lần lượt hình thành, đưa nhà thờ Tắc Sậy trở thành một trong những trung tâm hành hương được nhiều người biết đến.
