Trong những ngày tháng 7 lịch sử, hàng nghìn người dân và du khách từ khắp mọi miền đất nước đã tìm về Đền thờ các Anh hùng liệt sĩ đường 20 Quyết Thắng và Di tích quốc gia đặc biệt Hang Tám Cô (Quảng Trị) để dâng hương, tưởng niệm 13 liệt sĩ hy sinh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Dòng người thành kính xếp hàng trước ngôi mộ chung ngay cửa hang, thắp hương và dành phút mặc niệm để tưởng nhớ các anh hùng liệt sĩ.
Nén hương tri ân từ khắp mọi miền
Trong số những người đến viếng có nhiều cựu chiến binh, thân nhân liệt sĩ và các gia đình từ khắp các tỉnh thành, vượt xa hàng trăm cây số để tìm về nơi ghi dấu sự hy sinh của các thế hệ đi trước. Ban quản lý khu di tích đã chuẩn bị chu đáo công tác đón tiếp, hướng dẫn và phục vụ người dân, du khách, đảm bảo không khí trang nghiêm và an toàn.
Trao đổi với phóng viên, anh Nguyễn Ngọc Hoàng, thuyết minh viên tại Di tích lịch sử quốc gia Hang Tám Cô trên tuyến đường 20 Quyết Thắng, cho biết: “Trong những ngày tháng 7, lượng người dân và du khách đến viếng tăng đáng kể. Có những người rưng rưng nước mắt, đứng rất lâu trước ngôi mộ chung của các liệt sĩ. Trong số họ, có gia đình đến từ rất xa chỉ để thắp một nén hương và bày tỏ lòng biết ơn đối với các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc.”
Nhân dịp kỷ niệm Ngày Thương binh – Liệt sĩ 27/7, từ Thành phố Hồ Chí Minh trở về thăm quê tại Đồng Hới, bà Nguyễn Thị Diệp cùng gia đình đã dành thời gian đến Hang Tám Cô dâng hương tưởng niệm. Bà Diệp chia sẻ: “Chuyến thăm giúp các thành viên trong gia đình hiểu hơn về sự hy sinh của các thanh niên xung phong trong chiến tranh. Đây cũng là dịp để các thế hệ trẻ tìm hiểu thêm về lịch sử, trân trọng giá trị của hòa bình và ghi nhớ sự đóng góp của các thế hệ đi trước.”
Hang Tám Cô – Địa chỉ đỏ giáo dục lòng yêu nước
Hang Tám Cô là Di tích quốc gia đặc biệt trên tuyến Đường 20 Quyết Thắng – một trong những “tọa độ lửa” ác liệt nhất trên tuyến vận tải chiến lược Trường Sơn trong những năm kháng chiến chống Mỹ. Vào trưa ngày 14/11/1972, trên tuyến đường này, 8 thanh niên xung phong thuộc Đại đội C217 đang trên đường làm nhiệm vụ thì dừng nghỉ tại hang Tám Cô. Cùng thời điểm, 5 chiến sĩ Đoàn 5043 Pháo binh được phân công bảo vệ xe pháo cũng có mặt tại khu vực này. Khi máy bay Mỹ bất ngờ ném bom, một khối đá lớn sập xuống bịt kín cửa hang. Các lực lượng đã khẩn trương tổ chức cứu hộ, cứu nạn, nhưng 13 cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh.
Mặc dù lực lượng cứu hộ đã nỗ lực trong nhiều ngày, việc đưa các liệt sĩ ra khỏi hang khi đó không thể thực hiện được. Sự kiện này trở thành một dấu mốc lịch sử, gắn với sự cống hiến của lực lượng thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn trong thời kỳ kháng chiến.
Theo anh Nguyễn Ngọc Hoàng, hành trình đưa các liệt sĩ trở về bắt đầu từ quá trình triển khai dự án tôn tạo khu di tích. Vào tháng 9/2025, trong quá trình thi công, đơn vị thực hiện bất ngờ phát hiện một đoạn xương nghi là hài cốt liệt sĩ. Ngay sau đó, hiện trường được bảo vệ nghiêm ngặt. Từ ngày 1 đến 15/10/2025, Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ 589 thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Trị tiến hành tìm kiếm và phát hiện thêm nhiều hài cốt cùng di vật của các liệt sĩ ngay tại vị trí cửa hang cũ bị sập.
Theo nguyện vọng của thân nhân, UBND tỉnh Quảng Trị đã phối hợp với Công ty CP Gene Story hỗ trợ giám định ADN. Kết quả xác định có 8 mẫu ADN trùng khớp với thân nhân các liệt sĩ ở Thanh Hóa, Ninh Bình, Lào Cai và Tuyên Quang, qua đó khẳng định danh tính những người đã nằm lại giữa lòng núi đá suốt hơn nửa thế kỷ.
Ngày 8/11/2025, tỉnh Quảng Trị đã tổ chức lễ viếng, truy điệu và an táng hài cốt cùng di vật của 13 anh hùng liệt sĩ tại khu vực Hang Tám Cô. Theo nguyện vọng của thân nhân, hài cốt và di vật các liệt sĩ được an táng trong ngôi mộ chung ngay trước cửa hang – nơi họ đã làm nhiệm vụ và hy sinh hơn 53 năm trước. Ngày nay, mỗi nén hương được người dân và du khách dâng lên tại Hang Tám Cô là sự tri ân đối với các liệt sĩ, đồng thời góp phần gìn giữ ký ức về một giai đoạn lịch sử của dân tộc.
