Theo cuốn sách "Cha tôi và những cánh thư Trường Sơn", chị Nguyễn Thị Minh Liên đã đợi hơn 40 năm để được "đoàn tụ" với liệt sĩ Phạm Đình Thám – người chồng hy sinh trong chiến tranh. Những bức thư tay của anh Thám gửi cho vợ và con được tập hợp trong tác phẩm này, kể lại câu chuyện tình yêu vượt qua đại ngàn Trường Sơn.
Những lá thư cuối cùng trước giờ lên đường
Mùa hè năm 1967, liệt sĩ Phạm Đình Thám (Hà Nội) xung phong nhập ngũ cho chiến dịch Mậu Thân đợt 2. Khi đó, anh và chị Liên đã có gần 10 năm hôn nhân và hai cô con gái. Trong thư gửi vợ, anh viết: "Anh đã xem và đọc thư của em nhiều lần, dành một đêm để suy nghĩ và mặc cho dòng lệ rơi... Những hy sinh gian khổ của chúng ta hôm nay không phải là vô ích, mà chính là ta muốn cho ngày mai cuộc sống được ấm no hạnh phúc".
Đầu năm 1968, anh Thám được về phép 10 ngày trước khi hành quân vào Nam. Đó là lần cuối gia đình quây quần bên nhau. Ngày tiễn chồng, chị Liên dẫn con gái lớn Kim Thanh ra phố Văn Miếu. Nước mắt làm nhòe tầm nhìn, chị chỉ thấy sắc xanh áo lính và những ngôi sao vàng trên mũ. Anh Thám ôm con gái, không ngăn được nước mắt, rồi giục vợ con về khi xe đến cổng Văn Miếu.
Lời di chúc từ chiến trường
Ngày 13/1/1968, trước khi lên đường, anh Thám viết một bức thư dài cho chị Liên: "Khi chia tay anh còn nhớ lời em nói... Ngày chiến thắng trở về, em ra đón anh sẽ thấy anh trong đoàn quân chiến thắng". Anh cũng dặn: "Nếu vì nhiệm vụ của Đảng mà anh hy sinh thì em hãy bình tĩnh và hãy tự hào... Toàn văn bức thư nói trên tuy ngắn gọn nhưng anh coi đây là một lá thư để lưu niệm mãi mãi về sau... hay nói một cách khác đây là lời di chúc của anh".
Trên đường hành quân vượt Trường Sơn, mỗi đêm anh Thám đi từ 20 đến 30 km, vác ba lô nặng 20 kg. Có ngày phải leo 25 cái dốc, lội 23 con suối. Dù gian khổ, tình yêu với chị Liên và hai con càng thêm sâu nặng. Trong thư, anh viết: "Thanh Hóa, Nghệ An là nơi tuyến lửa nhưng nhân dân ở đây rất lạc quan... hình ảnh của em và hai con Thanh, Thủy lại hiện ra trước mắt anh, trong tâm trí anh, làm anh lại rưng rưng dòng lệ vì thương con".
Bức thư cuối cùng và niềm hy vọng mùa xuân thống nhất
Bức thư cuối cùng của anh Thám được viết ngày 12/4/1968 khi dừng chân ở Gia Lai. Anh kể đang xây dựng nhật ký hành quân và hẹn kể chị Liên nghe khi đến điểm tập kết. Anh không ngờ đó là cánh thư cuối cùng vượt đại ngàn. Năm 1975, "mùa xuân thống nhất" anh mong chờ đã tới, nhưng anh đã hy sinh từ trước đó.
Từ ngày chia xa, chị Liên viết nhật ký. Dòng mực Cửu Long in đậm nỗi nhớ mong. Ngày 30 hàng tháng chị đếm từng tháng theo bước chân anh. "Biết bao lần tôi khóc thầm khi xem lại những lá thư chồng tôi viết cho tôi. Anh dặn tôi: em hãy kiên cường và kiêu hãnh... đừng để bóng đen nào đè lên hai bông hoa của anh". Cuốn nhật ký khép lại ngày 15/2/1969 khi anh bặt tin gần một năm. Chị linh cảm anh đã hy sinh nhưng vẫn chờ.
Hành trình tìm kiếm kéo dài gần 40 năm
Năm 1976, lễ báo tử anh Thám diễn ra trong căn nhà ngói 16 m2 của tập thể Nhà máy Dệt 8/3. Khi chiến tranh biên giới Tây Nam bùng nổ, chị Liên nghe tin anh ở Campuchia, nuôi hy vọng anh còn sống. Năm 1985, theo chỉ dẫn của đồng đội, chị vào Long An (cũ) tìm hài cốt nhưng không thấy. Năm 1992, chị quay lại Long An dài ngày, mở rộng tìm kiếm sang các xã giáp Campuchia. Địa danh Ngã ba Thu trong thư anh vẫn ám ảnh chị.
Mười lăm năm sau, khi đã ở tuổi gần đất xa trời, bà Liên nhận được điện thoại của ông Nguyễn Xuân Hưng – đồng đội chứng kiến ông Thám hy sinh. Đầu năm 2011, hai con gái Kim Thanh và Bích Thủy theo ông Hưng đi Cần Giuộc tìm hài cốt cha. Kết quả giám định ADN xác nhận đó là ông Thám. Gần 40 năm sau ngày thống nhất, bà Liên mới được gặp lại chồng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Cần Giuộc. Bà nói với con gái: "Thanh đi làm lại cho mẹ cái ảnh chụp với cha con hồi ông ấy đi vào chiến trường miền Nam, rồi sau này sẽ để trên bàn thờ cả hai tấm ảnh cha mẹ trẻ như thế".
