Một hóa thạch khủng long giống chim có niên đại khoảng 150 triệu năm, được phát hiện tại tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc, đã cung cấp bằng chứng mới về quá trình tiến hóa của loài chim hiện đại từ tổ tiên khủng long. Loài mới được đặt tên là Zhengheornis buyu, thuộc nhóm chim nguyên thủy sống vào cuối kỷ Jura.
Phát hiện hóa thạch độc đáo
Theo Wang Min, tác giả chính của nghiên cứu và là nhà nghiên cứu tại Viện Cổ sinh vật học và Cổ nhân học Động vật có xương sống thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc (CAS), hóa thạch này có cấu trúc đuôi độc đáo chưa từng thấy ở các loài chim kỷ Jura trước đây. "Đây là hóa thạch chim kỷ Jura mới với cấu trúc đuôi độc đáo, góp phần hoàn thiện một mảnh ghép quan trọng trong quá trình tiến hóa," Wang Min cho biết.
Hóa thạch được phát hiện trong một cuộc khảo sát tại huyện Chính Hòa, tỉnh Phúc Kiến, nơi trước đây từng phát hiện nhiều hóa thạch khủng long quan trọng. Nhóm nghiên cứu xác định đây nhiều khả năng là cá thể đã trưởng thành hoặc gần trưởng thành, không có dấu hiệu dị tật ảnh hưởng đến cấu trúc cơ thể.
Đặc điểm đuôi và ý nghĩa tiến hóa
Hóa thạch Zhengheornis buyu có 15 đốt sống đuôi ngắn, trong khi Archaeopteryx - loài khủng long giống chim được nhiều nhà khoa học xem là loài chim đầu tiên - có khoảng 23 đốt sống đuôi, và một số loài khủng long khác có tới 30 đốt. Điều quan trọng là loài này chưa hình thành pygostyle, cấu trúc hợp nhất các đốt sống cuối ở đuôi chim hiện đại.
Theo nghiên cứu được công bố trên tạp chí Science Advances, phát hiện này cho thấy chim hiện đại đã mất dần chiếc đuôi dài bằng xương của tổ tiên khủng long theo quá trình từng bước, thay vì trải qua một sự chuyển đổi đột ngột như giới khoa học từng cho rằng.
Lợi thế khí động học và kích thước cơ thể
Các nhà nghiên cứu cho rằng chiếc đuôi ngắn hơn có thể mang lại lợi thế về khí động học cho Zhengheornis, giúp giảm trọng lượng cơ thể, tăng độ cứng của đuôi và cải thiện khả năng kiểm soát khi bay. Tuy nhiên, do hóa thạch không mang các đặc điểm chuyên biệt cho cả việc bay lẫn sinh sống trên mặt đất, họ nhận định loài này có thể chưa thích nghi hoàn toàn với bất kỳ môi trường nào.
Mẫu chuẩn của Zhengheornis là cá thể trưởng thành nhỏ nhất trong số các loài khủng long chân thú không có pygostyle từng được ghi nhận. Hóa thạch chỉ dài khoảng 20 cm và có trọng lượng ước tính từ 74 đến 163 gram. Điều này cho thấy một số loài chim nguyên thủy đã thu nhỏ kích thước cơ thể sớm hơn nhiều so với nhận thức trước đây, có thể là giai đoạn thử nghiệm quan trọng trong quá trình hình thành khả năng lượn và bay.
Đa dạng sinh học kỷ Jura
Đây là hóa thạch chim nguyên thủy thứ 4 được phát hiện trong quần thể sinh vật kỷ Jura, cho thấy nhóm chim và các họ hàng tuyệt chủng gần nhất của chúng đã có mức độ đa dạng đáng kể từ khoảng 150 triệu năm trước. Phát hiện này không chỉ làm sáng tỏ quá trình tiến hóa của đuôi chim mà còn cung cấp thêm bằng chứng về sự đa dạng của các loài chim cổ đại.
