GS.TS Trình Quang Phú, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Phương Đông, cho biết viết sách về danh nhân, đặc biệt là Chủ tịch Hồ Chí Minh, là công việc đầy thách thức. Ông nhấn mạnh không có con đường tắt nào ngoài sự kiên trì nghiên cứu tư liệu, đối chiếu tỉ mỉ và tự thân trải nghiệm thực tế.
Áp lực từ hình tượng Bác Hồ trong lòng mỗi người
GS.TS Trình Quang Phú chia sẻ: "Bác Hồ luôn ở trong trái tim mỗi người Việt Nam rồi. Vậy viết về Bác làm sao để đúng với công lao to lớn của Người, thể hiện sao thật gần gũi, tự nhiên sinh động, là điều không dễ". Với 100 triệu dân, mỗi người có một hình tượng Bác Hồ riêng, từ vị cha già dân tộc đến tấm gương sáng để học tập. Người viết phải dung hòa giữa sự tôn kính và tính chân thực, đồng thời mang đến những nét mới mẻ về tư tưởng và hành động của Bác để độc giả có thể soi mình học tập.
Thách thức từ kho tư liệu và bối cảnh lịch sử
Khác với giai đoạn khan hiếm thông tin trước đây, hiện nay có nhiều nguồn tư liệu, thông tin. Điều này buộc người cầm bút phải có khả năng đối chiếu, sàng lọc khắt khe để tìm ra sự thật sát thực nhất. GS.TS Trình Quang Phú bày tỏ: "Có những việc tôi phải mất tới 20 năm mới trả lời được những câu hỏi hóc búa". Ngoài ra, thách thức của thể loại truyện ký lịch sử nằm ở việc tái hiện những di tích, công trình, bối cảnh vốn không biết nói. Làm sao để một ngôi nhà, một bến phà hay một tiệm ăn cũ kỹ có thể "sống dậy" và trò chuyện với độc giả đòi hỏi sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa sử liệu và bút pháp văn học.
Kiên trì nghiên cứu và tự trải nghiệm
GS.TS Trình Quang Phú khẳng định: "Tôi tự nhủ không thể viết lại sách của người khác mà phải viết bằng chính 'đôi chân' của mình. Tôi đã dành 28 năm sưu tập, đúc kết và đi qua hơn 20 quốc gia để lần theo những dấu tích thực tế mà Bác từng đặt chân đến". Về phương pháp xử lý tư liệu, bên cạnh tìm kiếm, tiếp cận thông tin, người viết phải có quá trình đối soát tỉ mỉ, rà soát và lựa chọn những tư liệu chuẩn xác. Trong quá trình viết sách, người viết cũng phải tự đặt mình vào bối cảnh lịch sử. "Khi viết sách về Bác, tôi luôn lấy tư tưởng cốt lõi nhất của Người là lòng yêu nước và ý chí vì dân vì nước để giải quyết các tình tiết văn học", ông chia sẻ.
Tinh thần cầu thị và chỉnh sửa không ngừng
Chuyện dụng tâm khi viết về danh nhân còn thể hiện ở tinh thần cầu thị, không ngừng chỉnh sửa ngay cả khi bản thảo đã hoàn thành. Thậm chí có những trang viết đã xong nhưng người viết sẵn sàng sửa, bỏ nếu thấy chưa vừa lòng hoặc tìm được nhân chứng mới giúp sự thật lịch sử trở nên sống động hơn. Đó là cách mà GS.TS Trình Quang Phú hoàn thiện 8 tác phẩm về Chủ tịch Hồ Chí Minh, bao gồm các cuốn như Miền Nam trong lòng Bác, Từ Làng Sen đến Bến Nhà Rồng, Đường Bác Hồ đi cứu nước, Theo dấu chân Người... Trong đó, Từ Làng Sen đến Bến Nhà Rồng đã tái bản nhiều lần. Ngoài ra, ông còn có nhiều tác phẩm văn học được giải thưởng như Ký sự xứ người, Cánh chim Kwi vây, Người con gái Tuy Hòa… Người đi muôn trùng non nước là sách mới nhất của tác giả Trình Quang Phú, viết về Bác, ra mắt năm 2025.
