Khả năng ngủ đủ 8 tiếng mỗi đêm đang trở thành thứ xa xỉ đích thực của thời đại, vượt qua cả túi Birkin hay siêu du thuyền. Theo trang tin The Guardian, chuẩn mực xã hội đã đảo chiều: thay vì tự hào vì thức trắng đêm, giới thành đạt ngày nay khoe khoang việc duy trì đều đặn 7-8 giờ ngủ mỗi tối. Giấc ngủ, từ một nhu cầu sinh học cơ bản, đang được tái định vị thành một tài sản quý giá và biểu tượng của địa vị xã hội.
Từ huy hiệu của sự chăm chỉ đến biểu tượng địa vị
Trước đây, ngủ ít được xem là huy hiệu của thành công. Những doanh nhân chỉ ngủ 4-5 tiếng mỗi đêm, nhân viên thức khuya hay người khoe lịch làm việc kín mít từng là hình mẫu của sự chăm chỉ và tham vọng. Tuy nhiên, ngày càng nhiều nghiên cứu, doanh nghiệp và chuyên gia sức khỏe xem giấc ngủ là nền tảng của hiệu suất. Cuốn sách “Cuộc cách mạng giấc ngủ” (The Sleep Revolution) của Arianna Huffington xuất bản năm 2016 là cột mốc thúc đẩy sự thay đổi này. Tác phẩm trở thành sách bán chạy của New York Times với thông điệp: hãy ngủ đủ để đạt hiệu suất cao hơn. Huffington thực hiện nhiều chuyến diễn thuyết trên khắp nước Mỹ kêu gọi “hãy ngủ để tiến tới đỉnh cao”.
Ngành công nghiệp giấc ngủ tỷ USD
Thị trường giấc ngủ đã mở rộng thành hệ sinh thái công nghệ và dịch vụ. Startup Casper thu hút hàng triệu USD đầu tư để đổi mới thị trường nệm. Salon giấc ngủ YeloSpa bán từng phút nghỉ trưa với giá khoảng 1 USD mỗi phút. Khách sạn hạng sang giới thiệu “kỳ nghỉ dưỡng giấc ngủ” với gói trải nghiệm hơn 1.000 USD. Thiết bị công nghệ tối ưu hóa giấc ngủ như tấm phủ nệm tích hợp cảm biến giá 249 USD, mặt nạ ngủ giám sát sóng não giá 299 USD, quần áo ngủ thấm hút mồ hôi và điều hòa nhiệt độ. Làn sóng này lan vào doanh nghiệp: nhiều tập đoàn trang bị túi ngủ (nap pod) cho nhân viên. Các công ty trong bảng xếp hạng Fortune 500 tổ chức chương trình đào tạo về giấc ngủ. Sự bùng nổ của thiết bị đeo thông minh thay đổi cách nhìn nhận giấc ngủ: mọi yếu tố như thời gian ngủ sâu, nhịp tim, chu kỳ REM, số lần thức giấc đều được đo lường. Xu hướng “định lượng bản thân” (Quantified Self) biến cơ thể thành hệ thống dữ liệu, giấc ngủ trở thành chỉ số quan trọng như số bước chân, lượng calo hay nhịp tim. Giấc ngủ được quảng bá như “công nghệ sinh học tự nhiên” giúp tối đa hóa hiệu suất lao động.
Nghịch lý của giấc ngủ: Ai thực sự có điều kiện ngủ đủ?
Tờ CBS News đặt câu hỏi: nếu ngủ đủ 8 tiếng là bí quyết thành công, vậy ai thực sự có điều kiện? Arianna Huffington có khoảng chín trợ lý xử lý gần như toàn bộ công việc thường ngày, từ lên lịch trình đến chuẩn bị máy tính mỗi sáng. Trong khi bà duy trì 8 giờ ngủ mỗi đêm, nhiều trợ lý chỉ làm được khoảng một năm vì khối lượng công việc quá lớn, mức lương không cao khiến một số phải làm thêm công việc thứ hai. Nói cách khác, một số người phải đánh đổi giấc ngủ để người khác có thể ngủ đủ.
Giấc ngủ phản ánh bất bình đẳng xã hội
Nhiều nghiên cứu cho thấy mất ngủ không đơn thuần là vấn đề cá nhân. Người có thu nhập thấp có nguy cơ mất ngủ cao hơn đáng kể do lo lắng về an toàn, áp lực tài chính hay thiếu thực phẩm. Khoảng 15 triệu lao động Mỹ làm việc theo ca với lịch trình thất thường gặp khó khăn duy trì giấc ngủ ổn định. Khoảng cách còn xuất hiện giữa các nhóm dân cư: người da trắng tại Mỹ ngủ trung bình 6,85 giờ mỗi đêm, trong khi người Mỹ gốc Phi chỉ ngủ khoảng 6,05 giờ và chất lượng thấp hơn. Áp lực từ sự phân biệt đối xử là một nguyên nhân. Nhóm có thời lượng và chất lượng giấc ngủ tốt nhất tại Mỹ là phụ nữ da trắng có thu nhập cao. Giấc ngủ phản ánh sự phân tầng xã hội hiện đại. Xu hướng sống khỏe (wellness) nâng vị thế của giấc ngủ: từ nệm thông minh, phòng ngủ thiết kế tối ưu đến huấn luyện viên giấc ngủ trực tuyến, mọi yếu tố đều có thể mua bằng tiền. Biểu tượng địa vị ngày nay không còn là túi Birkin hay siêu du thuyền, mà là khả năng có đủ thời gian để ngủ trọn vẹn 8 tiếng mỗi đêm.
Tranh luận về giấc ngủ và góc nhìn y khoa
Quan điểm “giấc ngủ là biểu tượng địa vị mới” gây tranh luận. Trong phóng sự của CBS Philadelphia, sinh viên Halana Dash cho rằng xã hội thưởng cho người ngủ ít: “Bạn càng bận rộn thì càng được xem là thành công”. Sinh viên Christopher Carsia đồng ý giấc ngủ là biểu tượng địa vị mới, trong khi Mike Izzo đưa ra góc nhìn: “Thức mới là một thứ xa xỉ”. Các chuyên gia y khoa có chung quan điểm về giá trị giấc ngủ. Bác sĩ Fred Jaffe, chuyên gia giấc ngủ tại Bệnh viện Đại học Temple (Mỹ), cho rằng văn hóa hiện đại từ lâu đã đánh giá thấp vai trò của việc ngủ, cần từ bỏ tư duy “làm hết sức, chơi hết mình”. Ông không xem giấc ngủ như món hàng xa xỉ mà là trụ cột sức khỏe, tương đương dinh dưỡng và vận động. Ngủ 7-8 tiếng mỗi đêm giúp cơ thể đạt hiệu suất tối ưu, giảm nguy cơ béo phì, tiểu đường, ung thư và tử vong sớm.
Hướng nghiên cứu khác: Ngủ ít hơn nhờ công nghệ
Trong khi phần lớn thế giới đầu tư để ngủ ngon hơn, quân đội Mỹ nghiên cứu khả năng duy trì hiệu suất cao với thời gian ngủ ít hơn. Theo báo cáo Human Performance do Lầu Năm Góc công bố năm 2008, họ đặt giả định biến đổi gene để con người chỉ cần ngủ khoảng 1,9 giờ mỗi đêm như hươu cao cổ. Các nhà nghiên cứu cũng xem xét tiềm năng của nhóm thuốc ampakines nhằm giảm tác động của thiếu ngủ. Nếu những công nghệ này trở thành hiện thực, cách nhìn nhận giấc ngủ có thể thay đổi thêm một lần nữa.
Sự thay đổi trong cách xã hội nhìn nhận giấc ngủ phản ánh nhiều hơn xu hướng sống khỏe. Công nghệ giúp con người hiểu rõ hơn về sinh học cơ thể và tối ưu hóa hiệu suất qua dữ liệu. Nhưng khả năng được ngủ đủ lại cho thấy khoảng cách về điều kiện sống, thu nhập và cơ hội giữa các nhóm xã hội. Giấc ngủ đã vượt khỏi phạm vi nhu cầu sinh học, trở thành tài nguyên khan hiếm trong nền kinh tế số và văn hóa làm việc cường độ cao. Nghịch lý lớn nhất: điều từng bị xem là lười biếng nay lại là dấu hiệu của thành công, không phải vì con người cần ngủ nhiều hơn, mà vì ngày càng ít người có đủ điều kiện để sở hữu một giấc ngủ trọn vẹn.
