Trong khi nhiều gia tộc giàu có dần suy tàn chỉ sau vài thế hệ, dòng họ Bối ở Trung Quốc lại duy trì sự thịnh vượng suốt hơn 500 năm, với gần 1.000 căn nhà từng thuộc sở hữu của họ tại Thượng Hải. Bí quyết không nằm ở tích lũy của cải, mà ở truyền thống coi trọng giáo dục và gia phong được gìn giữ qua nhiều thế kỷ.
Khởi nguồn từ một hiệu thuốc nhỏ
Năm 1522, khi vua Gia Tĩnh nhà Minh lên ngôi, Bối Lan Đường đưa gia đình từ huyện Lan Khê (Chiết Giang) đến Tô Châu lập nghiệp. Từng làm học việc trong hiệu thuốc, ông dựng một quầy bán thuốc nhỏ để kiếm sống. Ban đầu, việc kinh doanh rất khó khăn, khách hàng chủ yếu là người nghèo, thu nhập mỗi ngày không đủ mua một bát mì. Thay vì tăng giá, Bối Lan Đường cho người nghèo mua thuốc chịu và miễn phí khám chữa bệnh cho những trường hợp khó khăn.
Chính sự tử tế ấy đã giúp quầy thuốc nhỏ dần gây dựng uy tín, phát triển thành "Hiệu thuốc Bối Ký" nổi tiếng khắp vùng. Bối Lan Đường đặt ra ba nguyên tắc hành nghề: người nghèo không thu một đồng, cấp cứu không kể ngày đêm và không từ chối những ca bệnh khó. Ông cũng đặc biệt quan tâm đến giáo dục con cháu, đặt ra gia huấn nổi tiếng: "cần kiệm giữ nhà, lấy chữ tín đối đãi với mọi người và lấy việc học làm nền tảng truyền đời".
Mở rộng kinh doanh qua các thế hệ
Nhờ được giáo dục bài bản, các thế hệ sau không chỉ kế thừa cơ nghiệp mà còn mở rộng hoạt động. Đến giữa thời nhà Thanh, đời thứ 7 xuất hiện Bối Mộ Đình, người có năng khiếu kinh doanh nổi bật. Dưới sự điều hành của ông, việc buôn bán dược liệu mở rộng ra nhiều địa phương trên khắp Trung Quốc, đưa gia tộc họ Bối trở thành một trong "Tứ đại phú hộ Tô Châu".
Cuối thời nhà Thanh, khi chiến tranh khiến nhiều gia tộc lớn tan rã, hai nhân vật thế hệ thứ 13 là Bối Lý Thái và Bối Nhuận Sinh đã mở ra một chương mới. Bối Lý Thái sinh năm 1866, được tiếp xúc với giáo dục phương Tây từ nhỏ. Sau khi đỗ Tú tài, ông từ bỏ khoa cử để chuyển sang kinh doanh. Năm 49 tuổi, ông góp vốn vào Ngân hàng Thương mại Thượng Hải và nhanh chóng trở thành Giám đốc chi nhánh Tô Châu. Ông đưa ra chính sách đột phá: chỉ cần 1 NDT (khoảng 3.600 đồng) là người dân bình thường có thể mở tài khoản ngân hàng, giúp ngân hàng thu hút lượng lớn tiền gửi nhỏ lẻ.
"Vua thuốc nhuộm" và bất động sản
Người em họ Bối Nhuận Sinh lại chọn con đường công nghiệp. Năm 16 tuổi, ông đến Thượng Hải làm học việc tại một cửa hàng thuốc nhuộm. Sau 12 năm, ông trở thành quản lý và nhanh chóng vươn lên thành nhân vật hàng đầu trong ngành, được mệnh danh là "Vua thuốc nhuộm". Năm 1917, khi đã tích lũy được khối tài sản lớn, ông bắt đầu mua bất động sản quy mô lớn tại Thượng Hải, sở hữu gần 1.000 căn nhà. Ông cũng chi khoảng 800.000 ngân lượng (tương đương hơn 700 tỷ đồng theo giá bạc hiện nay) để mua lại khu vườn cổ nổi tiếng Sư Tử Lâm từ cựu Bộ trưởng Nội vụ Lý Chung Ngọc.
Dù hoạt động trong những lĩnh vực khác nhau, cả Bối Lý Thái và Bối Nhuận Sinh đều coi trọng giáo dục và tích cực tham gia hoạt động thiện nguyện. Sự thành công của hai anh em giúp gia tộc họ Bối vượt qua giai đoạn khó khăn cuối thời nhà Thanh.
Thế hệ thứ 14 và 15: Từ ngân hàng đến kiến trúc
Con trai của Bối Lý Thái là Bối Tổ Di tiếp nối sự nghiệp tài chính. Năm 1914, khi mới 21 tuổi, ông làm kế toán tại trụ sở Ngân hàng Trung Quốc ở Bắc Kinh. Sau đó, ông lần lượt giữ các chức vụ quản lý tại Quảng Châu, Hồng Kông và Thượng Hải, trở thành Phó Tổng giám đốc Ngân hàng Trung Quốc. Năm 1945, ông được bổ nhiệm làm Thống đốc Ngân hàng Trung ương Trung Quốc. Sau hai năm, dù bị buộc rời chức vì lý do chính trị, ông được cử sang Mỹ làm Trưởng đoàn đại diện kỹ thuật của Trung Quốc tại Washington. Chính quãng thời gian này khiến ông nhận ra tầm quan trọng của giáo dục quốc tế, luôn khuyến khích con cháu theo học ở nước ngoài.
Nhờ định hướng đó, thế hệ thứ 15 của gia tộc đều có trình độ học vấn cao, nổi bật nhất là Bối Duật Minh. Sinh năm 1917 tại Quảng Châu, ông chuyển đến Thượng Hải năm 10 tuổi và theo học tại Trường Trung học YMCA Thượng Hải, nơi ông nuôi dưỡng niềm đam mê kiến trúc. Năm 1935, ông sang Mỹ du học, theo học ngành kiến trúc tại Đại học Pennsylvania trước khi chuyển sang Học viện Công nghệ Massachusetts (MIT). Năm 1940, ông tốt nghiệp MIT với bằng cử nhân Kiến trúc, sau đó tiếp tục học cao học tại Đại học Harvard và hoàn thành chương trình thạc sĩ năm 1946.
Bối Duật Minh và di sản kiến trúc thế giới
Bối Duật Minh trở thành biểu tượng của kiến trúc hiện đại thế giới với hàng loạt công trình nổi tiếng: Kim tự tháp kính tại Bảo tàng Louvre (Pháp), Thư viện Tổng thống John F. Kennedy (Mỹ), cánh Đông của Phòng trưng bày Nghệ thuật Quốc gia Mỹ, khách sạn Hương Sơn ở Bắc Kinh, Tòa nhà Ngân hàng Trung Quốc tại Hồng Kông cùng nhiều công trình biểu tượng khác. Năm 1983, ông được trao Giải thưởng Pritzker, giải thưởng danh giá nhất trong lĩnh vực kiến trúc, thường được ví như "Nobel của ngành kiến trúc".
Thành công của Bối Duật Minh tiếp tục tạo ảnh hưởng sâu rộng tới các thế hệ sau. Từ thế hệ thứ 16 trở đi, rất nhiều thành viên của gia tộc lựa chọn Harvard làm điểm đến học tập. Không chỉ con cái của Bối Duật Minh mà nhiều hậu duệ khác cũng tốt nghiệp từ ngôi trường danh tiếng này.
Bài học về sự bền vững
Nhìn lại hơn 500 năm phát triển, gia tộc họ Bối chưa bao giờ ngừng coi trọng việc học. Các thế hệ liên tục duy trì truyền thống "lấy học vấn làm nền tảng truyền đời", đồng thời không ngừng mở rộng hoạt động sang nhiều lĩnh vực khác nhau: y học, tài chính, công nghiệp, nghệ thuật và kiến trúc. Theo nhiều tài liệu về gia tộc, chính việc không ngừng học hỏi đã giúp họ không bị giới hạn trong ngành kinh doanh thuốc Đông y ban đầu. Nhờ kiến thức và khả năng thích nghi, các thế hệ sau liên tục mở rộng sang những ngành nghề mới và tạo dựng được thành công ở mỗi lĩnh vực.
Câu chuyện của gia tộc họ Bối thường được nhắc đến như một minh chứng cho quan điểm rằng tài sản có thể mất đi, nhưng tri thức và nền tảng giáo dục mới là yếu tố quyết định giúp một gia đình duy trì sự thịnh vượng qua nhiều thế hệ.
