22h tối ngày 25/6, chị Nguyễn Thị Quyên (sống tại Espoo, Phần Lan) vẫn cùng gia đình đi chơi, ngồi ven hồ tận hưởng không khí mùa hè mát lạnh mà không hề phải lo trời tối. “Từ khi Phần Lan bước vào mùa hè khoảng tháng 6-7, chúng tôi đi chơi gần như không cần để ý đến thời gian, bởi lúc này đang có hiện tượng đêm trắng”, chị Quyên chia sẻ.
Đêm trắng và cuộc sống mùa hè
Mùa hè trở thành khoảng thời gian lý tưởng cho các hoạt động ngoài trời như đi rừng, đi biển, ăn uống ven hồ, câu cá ban đêm hay đơn giản là ngồi giữa thiên nhiên đến tận khuya mà vẫn không cảm thấy bị giới hạn bởi bóng tối. Ngay cả việc ăn uống hàng ngày cũng thường được đưa ra không gian ngoài trời để tận dụng thời tiết dễ chịu và ánh sáng kéo dài đặc trưng.
Không chỉ sinh hoạt ban ngày, giấc ngủ trong mùa hè của gia đình chị Quyên cũng thay đổi rõ rệt. Theo chị, mọi người thường ngủ ít hơn bình thường, chỉ khoảng 4-5 tiếng mỗi đêm và không còn duy trì khung giờ cố định, mà phụ thuộc nhiều vào cảm giác buồn ngủ tự nhiên của cơ thể. Bên cạnh đó, ánh sáng xuất hiện từ khoảng 4-5h cũng khiến cơ thể dễ bị đánh thức sớm hơn, khiến nhịp sinh hoạt dần lệch khỏi đồng hồ thông thường.
4 năm sống cùng 'đêm trắng'
Mùa hè ở Phần Lan là trải nghiệm mà theo chị Quyên, chỉ khi sống lâu tại đây mới cảm nhận hết được sự khác biệt so với những vùng khí hậu ôn hòa khác. Đó là thời điểm xuất hiện hiện tượng “đêm trắng”, một hiện tượng tự nhiên diễn ra vào mùa hè ở các quốc gia thuộc Bắc bán cầu, trong đó có Phần Lan, và người dân địa phương gọi là “Yötön yö” (dịch ra tiếng Việt là đêm trắng).
Chị Quyên cho biết gia đình chị đã sống ở Phần Lan gần 4 năm, và trong khoảng thời gian đó cũng đã trải qua gần 3 mùa hè có hiện tượng này. Ở Phần Lan, mức độ “đêm trắng” không giống nhau giữa các vùng, bởi lãnh thổ kéo dài từ Bắc xuống Nam nên sự chênh lệch về ánh sáng giữa các khu vực là rất rõ rệt. Tại khu vực phía bắc, đặc biệt là sau vòng cực bắc, Mặt Trời thậm chí không lặn trong suốt 24 giờ liên tục vào một số thời điểm trong mùa hè, điển hình như tại Utsjoki từ khoảng giữa tháng 5 đến cuối tháng 7, khi mà dù là nửa đêm thì bầu trời vẫn sáng rõ như ban ngày. “Một số thành phố phía bắc như Rovaniemi, vốn được biết đến là quê hương của ông già Noel, cũng có hiện tượng ánh sáng kéo dài suốt ngày đêm vào khoảng tháng 6”, chị Quyên nói.
Càng di chuyển xuống miền Trung, hiện tượng này giảm dần nhưng vẫn rất đặc biệt, khi Mặt Trời có thể lặn rất muộn vào khoảng nửa đêm rồi chỉ sau một đến hai tiếng lại mọc trở lại, khiến bầu trời gần như không kịp chuyển sang trạng thái tối thực sự. Ánh sáng lúc này chỉ vừa kịp chuyển sang sắc cam hồng của hoàng hôn thì phía đông đã bắt đầu hửng sáng. Tại miền Nam, nơi chị Quyên sinh sống ở vùng Helsinki, mặt trời vẫn lặn nhưng thời gian đêm rất ngắn, chỉ khoảng 3-4 tiếng, thường từ khoảng 23h đến 3h sáng hôm sau. Tuy nhiên, ngay cả trong khoảng thời gian này, bầu trời cũng không tối hẳn mà chỉ chuyển sang tông xanh lam thẫm hoặc tím nhạt, tạo cảm giác sáng mờ giống như thời điểm chiều muộn ở Việt Nam. Đỉnh điểm của hiện tượng “đêm trắng” thường rơi vào khoảng giữa tháng 6, đặc biệt từ 19 đến 25/6, khi thời gian có ánh sáng kéo dài nhất trong năm. “Đây là giai đoạn mà hoàng hôn gần như nối tiếp ngay bình minh, đường chân trời liên tục chuyển màu đỏ, cam, hồng mà không có khoảng tối rõ rệt”, chị Quyên miêu tả.
Nhịp sống thay đổi
Không chỉ tạo nên sự khác biệt về cảnh quan, hiện tượng “đêm trắng” còn kéo theo những thay đổi đáng kể trong nhịp sống của người dân Phần Lan, điều mà chị Quyên cho rằng phải sống trong đó mới cảm nhận rõ được. Theo chị, người Phần Lan vốn rất yêu ánh sáng, đến mức mùa hè thường được xem là khoảng thời gian quan trọng nhất trong năm để tận hưởng cuộc sống, thậm chí nhiều người còn nói vui rằng mùa hè là để sống chứ không phải để ngủ. “Khi ánh sáng kéo dài gần như cả ngày, đồng hồ sinh học của gia đình tôi cũng trở nên linh hoạt hơn. Chúng tôi có thể đi dạo, gặp gỡ bạn bè, câu cá hoặc tụ tập ngoài trời vào lúc 1-2 giờ sáng mà không cảm thấy quá khác biệt so với ban ngày”, chị Quyên chia sẻ.
Chị Quyên cũng cho biết, nhiều người Việt khi nhìn vào hiện tượng này thường nghĩ người Phần Lan sẽ phải làm việc nhiều hơn do ngày dài, tuy nhiên thực tế lại hoàn toàn ngược lại. Vào tháng 6, 7 khi Phần Lan có hiện tượng “đêm trắng”, gia đình chị Quyên tranh thủ vui chơi nhiều hơn các mùa khác trong năm. Phần lớn người dân sẽ tận dụng mùa hè để nghỉ ngơi, đi du lịch hoặc về các khu nhà nghỉ ven hồ, thậm chí có những giai đoạn họ nghỉ cả tháng để tận hưởng trọn vẹn mùa hè ngắn ngủi nhưng giàu ánh sáng.
Phần Lan không chỉ có hiện tượng “đêm trắng” mà còn là quốc gia có bốn mùa rõ rệt, mỗi mùa lại mang một sắc thái rất riêng, tạo nên sự tương phản mạnh mẽ trong trải nghiệm sống. Mùa thu, hay còn gọi là Ruska, là thời điểm những cánh rừng chuyển màu rực rỡ từ xanh sang vàng, cam và đỏ, trở thành một trong những mùa đẹp nhất để đi leo núi và ngắm cảnh. Đây cũng là giai đoạn nhiều người bắt đầu săn cực quang, dù thực tế hiện tượng này thường xuất hiện rõ hơn vào khoảng tháng 9-10. Mùa đông kéo dài từ khoảng tháng 12 đến tháng 3, nhưng tuyết có thể bắt đầu từ tháng 11 và kéo dài đến tận tháng 4 hoặc tháng 5. Nhiệt độ có thể giảm xuống khoảng -25 độ ở miền Nam và thậm chí -40 độ ở miền Bắc, trong khi phía Bắc gần như rơi vào trạng thái “ngày đen kéo dài” mà người dân gọi là Kaamos, với ánh sáng rất yếu hoặc gần như không có trong nhiều tuần liên tiếp. Ngược lại, mùa xuân là thời điểm băng tuyết tan nhanh chóng, nước xuất hiện khắp nơi, cây cối bắt đầu nảy mầm gần như đồng loạt dù chưa có nhiều lá, và thời gian có ánh sáng cũng tăng lên rất nhanh, có ngày tăng thêm 5-10 phút ánh sáng. Đây là lúc người dân bắt đầu đổ ra ngoài trời để đón những tia nắng đầu tiên sau một mùa đông dài. “Từ một người từng sốc vì mùa đông kéo dài và tĩnh lặng, tôi đã dần thay đổi, trở nên trân trọng ánh nắng hơn rất nhiều so với trước đây, và coi mùa hè như khoảng thời gian quý giá nhất trong năm”, chị Quyên trải lòng.
