UBND tỉnh Gia Lai vừa triển khai đề án bảo tồn và phát huy giá trị hát bội (tuồng) Bình Định và bài chòi giai đoạn 2026 - 2030, với mục tiêu xây dựng hồ sơ đề nghị UNESCO ghi danh hát bội Bình Định vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đề án cũng đẩy mạnh số hóa di sản, đào tạo lực lượng kế cận và phát triển du lịch văn hóa.
Hát bội Bình Định: Từ di sản quốc gia đến mục tiêu UNESCO
Hát bội Bình Định được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2014. Loại hình nghệ thuật này có lịch sử từ thời Trần, phát triển mạnh trên vùng đất Bình Định xưa, nay thuộc phía đông tỉnh Gia Lai. Đây là vùng đất gắn với danh nhân văn hóa Đào Duy Từ - người đặt nền móng cho nghệ thuật hát bội và Đào Tấn - tác giả gần 40 vở tuồng kinh điển được nhiều đơn vị nghệ thuật phục dựng, biểu diễn.
Hiện Gia Lai có Đoàn tuồng Đào Tấn (thuộc Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh Gia Lai), 8 đoàn hát bội ngoài công lập cùng khoảng 200 nghệ nhân tham gia gìn giữ di sản. Tuy nhiên, không gian diễn xướng thu hẹp, lực lượng kế cận thiếu hụt, việc thu hút giới trẻ và phát triển du lịch từ hát bội chưa đạt kỳ vọng.
Mục tiêu và giải pháp bảo tồn
Giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh Gia Lai đặt mục tiêu bảo tồn, phát huy giá trị hát bội Bình Định, trong đó xây dựng hồ sơ đề nghị UNESCO ghi danh vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Địa phương sẽ đẩy mạnh số hóa tư liệu, đưa hát bội đến gần hơn với học sinh, sinh viên, duy trì các đoàn hát bội ngoài công lập, tổ chức liên hoan và đào tạo nguồn nhân lực kế cận.
Với bài chòi - di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO ghi danh năm 2017, Gia Lai hiện có Đoàn ca kịch bài chòi thuộc Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh cùng khoảng 35 nhóm, 41 câu lạc bộ với hơn 400 nghệ nhân. Theo đề án, tỉnh sẽ tiếp tục số hóa tư liệu, phát triển câu lạc bộ trong trường học, truyền dạy, phục dựng các vở ca kịch tiêu biểu và xây dựng các tour "Về miền hát bội", "Về miền bài chòi" gắn với trải nghiệm văn hóa.
Kinh phí đầu tư gần 58,2 tỉ đồng
Giai đoạn 2026 - 2030, Gia Lai dự kiến huy động gần 58,2 tỉ đồng để bảo tồn và phát huy giá trị hát bội Bình Định, bài chòi; trong đó 25 tỉ đồng dành để nâng cấp Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh Gia Lai, xây dựng không gian trưng bày và cải tạo sân khấu biểu diễn tuồng tại đền thờ Danh nhân văn hóa Đào Tấn.
