Văn hóa Chăm, một trong những nền văn hóa lâu đời ở Việt Nam, đang được bảo tồn và phát huy qua những di sản sống động. Từ các làng nghề truyền thống đến lễ hội đặc sắc, người Chăm đã và đang gìn giữ bản sắc văn hóa độc đáo của mình.
Di sản sống từ làng nghề
Tại làng gốm Bàu Trúc (Ninh Thuận), nghệ nhân Đàng Thị Lành chia sẻ: "Chúng tôi luôn cố gắng truyền dạy kỹ thuật làm gốm cho thế hệ trẻ, để nghề không bị mai một". Làng gốm Bàu Trúc có lịch sử hơn 700 năm, nổi tiếng với gốm được làm hoàn toàn thủ công, không dùng bàn xoay. Mỗi năm, làng sản xuất hàng nghìn sản phẩm gốm, phục vụ nhu cầu trong nước và xuất khẩu.
Lễ hội và âm nhạc Chăm
Lễ hội Kate là một trong những lễ hội quan trọng nhất của người Chăm, diễn ra vào tháng 7 Chăm lịch. Trong lễ hội, các điệu múa và âm nhạc truyền thống như trống Paranưng, kèn Saranai được trình diễn. Ông Trà Văn Lâu, một nghệ nhân múa Chăm, cho biết: "Chúng tôi dạy các em nhỏ từ 5-6 tuổi những điệu múa cơ bản, để các em hiểu và yêu văn hóa dân tộc".
Thách thức và nỗ lực bảo tồn
Dù vậy, văn hóa Chăm đang đối mặt với nhiều thách thức, như sự mai một của chữ viết và tiếng nói. Theo thống kê, chỉ còn khoảng 30% người Chăm sử dụng thành thạo chữ Chăm. Chính quyền địa phương đã triển khai nhiều chương trình dạy chữ Chăm trong trường học. Nghệ nhân Làng dệt Mỹ Nghiệp, bà Phạm Thị Hồng, nói: "Dệt thổ cẩm là nghề truyền thống, nhưng giới trẻ ít theo đuổi vì thu nhập thấp. Chúng tôi cần sự hỗ trợ để phát triển sản phẩm mới".
Vai trò của du lịch
Du lịch văn hóa đang góp phần bảo tồn di sản Chăm. Mỗi năm, Ninh Thuận đón hơn 500.000 lượt khách, nhiều người đến tham quan làng gốm, làng dệt và tháp Chăm. Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Ninh Thuận, doanh thu từ du lịch văn hóa Chăm tăng 15% mỗi năm, tạo thêm thu nhập cho người dân và khuyến khích họ gìn giữ nghề truyền thống.
Kết nối cộng đồng
Các hoạt động văn hóa Chăm cũng tạo cơ hội kết nối cộng đồng. Hội thảo "Bảo tồn và phát huy văn hóa Chăm" do Ủy ban Dân tộc tổ chức đã thu hút nhiều nhà nghiên cứu và nghệ nhân. Kết luận hội thảo nhấn mạnh: "Cần có chính sách hỗ trợ đặc thù cho các nghệ nhân, và đưa văn hóa Chăm vào chương trình giáo dục địa phương".
Những di sản sống của văn hóa Chăm không chỉ là niềm tự hào của cộng đồng người Chăm, mà còn là tài sản văn hóa quý giá của cả dân tộc Việt Nam. Việc gìn giữ và phát huy những giá trị này đòi hỏi sự chung tay của toàn xã hội.
