Ông Nguyễn Trung Kiên, Chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài (Bộ Ngoại giao), khẳng định việc gìn giữ tiếng Việt và bản sắc văn hóa dân tộc trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài không chỉ là nhu cầu của cộng đồng mà còn trở thành nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và phát huy sức mạnh mềm của Việt Nam trên trường quốc tế. Đây là tinh thần cốt lõi của Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.
Tiếng Việt là sợi dây gắn kết cộng đồng với cội nguồn
Theo ông Nguyễn Trung Kiên, thực tế minh chứng tiếng Việt chính là sợi dây bền chặt gắn kết cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài với cội nguồn dân tộc. Không chỉ là phương tiện giao tiếp, tiếng Việt còn lưu giữ lịch sử, truyền thống, giá trị văn hóa và bản sắc dân tộc. Khi các thế hệ người Việt ở nước ngoài, đặc biệt là thế hệ trẻ, biết và sử dụng tiếng Việt, các em có điều kiện hiểu hơn về đất nước, con người Việt Nam, duy trì mối liên hệ với gia đình, dòng họ và quê hương. Ông nhấn mạnh: “Giữ gìn tiếng Việt cũng chính là giữ gìn bản sắc và củng cố khối đại đoàn kết dân tộc”.
Nhà văn Đặng Thai Mai từng khẳng định: “Tiếng Việt, một biểu hiện hùng hồn của sức sống dân tộc. Tiếng Việt có những đặc sắc của một thứ tiếng đẹp, một thứ tiếng hay…” (trích Tuyển tập Đặng Thai Mai, tập II, năm 1967). Nhận định này khái quát sâu sắc giá trị của tiếng Việt như biểu tượng của sức sống, bản lĩnh và sự trường tồn của dân tộc Việt Nam qua bao biến cố lịch sử.
Người Việt ở nước ngoài là “sứ giả văn hóa” tự nhiên
Ông Nguyễn Trung Kiên cho rằng người Việt Nam ở nước ngoài chính là những “sứ giả văn hóa” tự nhiên. Khi họ sử dụng tiếng Việt trong các hoạt động văn hóa, giáo dục, giao lưu quốc tế hoặc giới thiệu về Việt Nam với bạn bè quốc tế, tiếng Việt trở thành cầu nối lan tỏa những giá trị tốt đẹp của văn hóa Việt Nam, góp phần nâng cao hình ảnh, vị thế và sức mạnh mềm của đất nước. Trong những năm gần đây, các chương trình, giáo trình và phương pháp giảng dạy tiếng Việt dành cho người Việt Nam ở nước ngoài luôn được đổi mới theo hướng gắn việc học ngôn ngữ với trải nghiệm văn hóa. Các bài học lồng ghép những câu chuyện lịch sử, ca dao, tục ngữ, lễ hội, ẩm thực, trang phục truyền thống và các giá trị văn hóa Việt Nam, giúp việc học tiếng Việt trở nên sinh động, gần gũi, đồng thời khơi dậy niềm tự hào và tình yêu quê hương.
Nhiều hoạt động thiết thực hướng về cội nguồn
Hằng năm, Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài tổ chức nhiều hoạt động có ý nghĩa như: Chương trình Xuân Quê hương, Đoàn kiều bào thăm huyện đảo Trường Sa và Nhà giàn DK1, Đoàn kiều bào dự Lễ Giỗ Tổ Hùng Vương, Trại hè Việt Nam dành cho thanh thiếu niên kiều bào. Đây không chỉ là hoạt động hướng về cội nguồn mà còn tạo điều kiện để kiều bào, đặc biệt là thế hệ trẻ, trực tiếp trải nghiệm lịch sử, văn hóa và sự phát triển của đất nước, từ đó củng cố tình cảm gắn bó với quê hương và tăng cường khối đại đoàn kết dân tộc.
Trong khuôn khổ Đề án Ngày Tôn vinh tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài giai đoạn 2023-2030, Ủy ban đã tổ chức nhiều hoạt động thiết thực như: Lễ phát động Ngày Tôn vinh tiếng Việt, Tìm kiếm và vinh danh Sứ giả tiếng Việt ở nước ngoài, Tri ân các cá nhân có nhiều đóng góp cho việc gìn giữ tiếng Việt, xây dựng Tủ sách tiếng Việt phục vụ cộng đồng, tổ chức chương trình nghệ thuật Gala Tiếng Việt thân thương, Hội nghị tổng kết Ngày Tôn vinh tiếng Việt. Đồng thời, Ủy ban thường xuyên hỗ trợ sách giáo khoa, tài liệu giảng dạy, tổ chức các khóa tập huấn giáo viên tiếng Việt theo cả hình thức trực tiếp và trực tuyến, từng bước ứng dụng công nghệ số để mở rộng khả năng kết nối và hỗ trợ cộng đồng ở nhiều quốc gia, vùng lãnh thổ.
Chuyển biến tích cực từ cộng đồng
Những kết quả đạt được đã tạo sức lan tỏa ngày càng sâu rộng. Quan trọng hơn cả những con số là sự chuyển biến rõ nét trong nhận thức và hành động của cộng đồng. Nếu trước đây việc gìn giữ tiếng Việt và văn hóa dân tộc có sự hỗ trợ quan trọng của trong nước thì hiện nay ngày càng nhiều hội đoàn, giáo viên, phụ huynh, doanh nhân, trí thức và thanh niên kiều bào đã chủ động trực tiếp tổ chức các lớp học tiếng Việt, các hoạt động văn hóa và quảng bá hình ảnh Việt Nam tại nước sở tại. Nhiều sáng kiến xuất phát từ chính cộng đồng như: Diễn đàn gìn giữ tiếng Việt và văn hóa Việt Nam ở nước ngoài, Mạng lưới Giảng dạy tiếng Việt và Văn hóa Việt Nam toàn cầu, Câu lạc bộ Di sản áo dài tại đông bắc Thái Lan, Tuần lễ thời trang áo dài London 2026, Chương trình Phở Cultural Roadshow Europe 2026, Lễ hội Văn hóa Việt Nam – Tái hiện Giỗ Tổ Hùng Vương tại Osaka (Nhật Bản)…
Đó cũng chính là tinh thần cốt lõi của Nghị quyết số 80-NQ/TW: phát huy cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách mà còn là chủ thể trực tiếp tham gia gìn giữ tiếng Việt, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, quảng bá hình ảnh Việt Nam và đóng góp vào sự phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.
Định hướng tương lai
Ông Nguyễn Trung Kiên cho biết, trong thời gian tới, Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài sẽ tiếp tục đổi mới phương thức triển khai các hoạt động, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, đa dạng hóa các hình thức dạy và học tiếng Việt gắn với trải nghiệm văn hóa, đồng thời phát huy vai trò chủ động, sáng tạo của cộng đồng để thu hút ngày càng nhiều kiều bào, đặc biệt là thế hệ trẻ, cùng tham gia gìn giữ tiếng Việt, lan tỏa bản sắc văn hóa dân tộc và tinh thần “Tự hào là người Việt Nam” trên toàn thế giới.
