Đợt nắng nóng thứ ba trong năm đang bao trùm Tây Âu, với nhiệt độ cao gay gắt chưa có dấu hiệu hạ xuống cho đến cuối tuần. Nhiều cơ quan truyền thông quy nguyên nhân cho El Nino, nhưng giới khoa học khẳng định sự thật phức tạp hơn nhiều.
Nắng nóng kỷ lục tại Pháp, Anh và Đức
Ngày 22/6, Pháp đã đặt hơn một nửa trong số 96 tỉnh lục địa vào mức cảnh báo đỏ do nắng nóng cực đoan, kêu gọi người dân "cảnh giác tuyệt đối" và hạn chế ra ngoài trời trong thời gian cao điểm. Nhiều khu vực rộng lớn của Pháp ghi nhận nhiệt độ vượt quá 40 độ C, cùng với hàng loạt "đêm nhiệt đới" - nhiệt độ trong 24 giờ không giảm xuống dưới 20 độ C.
Hai trẻ em được phát hiện tử vong trong một chiếc ô tô của gia đình ở đông nam nước Pháp vào ngày thứ hai. Trước đó, tại khu vực gần Bordeaux, ba người cao tuổi cũng đã tử vong trong cuối tuần. Giới chức cho biết nguyên nhân được ưu tiên điều tra là tác động của nắng nóng cực đoan.
Ở bên kia eo biển Manche, Cơ quan Khí tượng Anh (Met Office) đã ban hành cảnh báo đỏ về nắng nóng cực đoan cho hôm nay và ngày mai tại một số khu vực miền Trung và miền Nam nước Anh, cũng như xứ Wales. Nhiệt độ dự báo có thể lên tới 39 độ C trong những ngày tới, trong khi nhiệt độ ban đêm cũng được dự báo ở mức "rất cao". Nhiệt độ kỷ lục đã gây gián đoạn hoạt động của các trường học và hệ thống giao thông trên khắp nước Anh.
Tại Đức, nhiệt độ tăng cao làm gia tăng nguy cơ cháy rừng, đặc biệt ở khu vực phía Nam và phía Đông. Các vùng như Bonn, Stuttgart và Frankfurt đang chuẩn bị đối phó với nền nhiệt tiệm cận 40 độ C vào cuối tuần.
El Nino không phải nguyên nhân trực tiếp
Đầu tháng này, Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Mỹ (NOAA) tuyên bố El Nino đã chính thức hình thành tại khu vực nhiệt đới Thái Bình Dương. Nhiều dự báo cảnh báo El Nino lần này có thể là một trong những sự kiện mạnh nhất trong nhiều thập kỷ, dẫn đến các cách gọi truyền thông như "Siêu El Niño". Tuy nhiên, đây không phải là một phân loại khoa học chính thức và không được NOAA sử dụng.
Bà Ioanna Vergini, nhà sáng lập nền tảng dự báo thời tiết toàn cầu WFY24, cho rằng việc quy đợt nắng nóng hiện nay cho El Nino là "không chính xác về mặt khí tượng". Bà nói: "Thái Bình Dương hiện không ở trạng thái El Nino mạnh và ngay cả khi có, ảnh hưởng trực tiếp của nó tới nắng nóng mùa hè ở châu Âu cũng rất yếu và khó xác định".
Bà Vergini giải thích đây là một ví dụ điển hình của hiện tượng dòng tia bị chặn (jet-stream blocking), xảy ra trong bối cảnh nền nhiệt toàn cầu đang ở mức kỷ lục. Theo đó, "vòm nhiệt" là cơ chế hình thành nắng nóng, ấm lên dài hạn là yếu tố khuếch đại, còn El Nino chỉ đóng vai trò gây nhiễu.
Tác động của El Nino tập trung ở vùng nhiệt đới
Dù El Nino có thể gây ra tác động nghiêm trọng, các ảnh hưởng chủ yếu được ghi nhận ở vùng nhiệt đới. Lũ lụt là rủi ro phổ biến tại Nam Mỹ, như miền bắc Peru và có thể lan tới một số khu vực Đông Phi, Trung Á và miền nam Mỹ. Nguy cơ hạn hán và cháy rừng gia tăng trong thời kỳ El Nino, đặc biệt tại phần lớn Australia, các khu vực phía bắc Nam Mỹ và một số quốc gia châu Á như Indonesia.
Tại châu Âu và Vương quốc Anh, tác động của El Nino mang tính gián tiếp hơn, nhưng vẫn có thể làm tăng khả năng thời tiết bất ổn vào cuối năm như mùa thu ấm hơn, ẩm hơn và nhiều gió hơn. El Nino cũng có thể liên quan đến các giai đoạn mùa đông lạnh hơn và ít gió hơn tại Anh. Tuy nhiên, Cơ quan Khí tượng Anh cho biết các tác động cụ thể sẽ được đánh giá chi tiết hơn vào cuối năm, khi các dự báo được cập nhật.
Các chuyên gia khí hậu dự báo rằng vào cuối năm nay và sang năm 2027, thế giới có thể tiếp tục chứng kiến nền nhiệt rất cao, nhưng hiện tượng này không phải nguyên nhân của đợt nắng nóng đang bao trùm phần lớn Tây Âu.
Biến đổi khí hậu mới là mối đe dọa thực sự
Phần lớn các sự kiện El Nino làm tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu tạm thời khoảng 0,2 độ C. Mức này thấp hơn nhiều so với biến đổi khí hậu do con người gây ra, vốn đã làm tăng nhiệt độ bề mặt toàn cầu khoảng 1,3-1,5 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp.
Do đó, tác động của El Nino diễn ra trong bối cảnh một Trái Đất đã nóng lên sẵn. Đây cũng là lý do vì sao năm 2025 trở thành năm nóng thứ ba từng được ghi nhận, thậm chí còn cao hơn năm El Nino 2016, dù đang chịu ảnh hưởng làm mát tạm thời của La Nina.
Nhà khoa học khí hậu Friederike Otto tại Imperial College London nhận định: "El Nino là một hiện tượng tự nhiên. Nó đến rồi đi. Biến đổi khí hậu thì ngược lại, nó tiếp tục xấu đi miễn là chúng ta chưa ngừng đốt nhiên liệu hóa thạch. Vì vậy, biến đổi khí hậu mới là điều đáng lo ngại thực sự".
Châu Âu nóng lên nhanh gấp đôi trung bình toàn cầu
Châu Âu đang nóng lên nhanh hơn gấp hai lần mức trung bình toàn cầu, với nhiệt độ tăng khoảng 2,5 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Một phần lãnh thổ châu Âu nằm trong khu vực Bắc Cực hoặc có liên hệ với vùng Bắc Cực - vùng ấm lên nhanh nhất Trái Đất, nơi nhiệt độ đang tăng nhanh gấp ba đến bốn lần mức trung bình toàn cầu. Khi băng và tuyết tan, lượng ánh sáng Mặt Trời phản xạ giảm, trong khi các bề mặt tối hấp thụ nhiều nhiệt hơn, làm gia tăng hiệu ứng nóng lên.
Các biện pháp kiểm soát khí thải đã giúp châu Âu giảm ô nhiễm không khí, mang lại lợi ích đáng kể cho sức khỏe con người và môi trường. Tuy nhiên, điều này cũng làm giảm lượng aerosol tạo ra các đám mây tầng thấp, vốn từng đóng vai trò như một "lá chắn làm mát" tự nhiên.
