Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành cho biết, giai đoạn nửa cuối năm 2026 và đầu năm 2027 được dự báo sẽ chịu tác động trực tiếp và đậm nét từ El Nino, với tính chất khốc liệt có thể tương đương sự kiện lịch sử năm 2015-2016. Ông nhấn mạnh lợi thế cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh khủng hoảng khí hậu toàn cầu nằm ở năng lực dự báo sớm hơn, hành động nhanh hơn, điều hành khoa học hơn và khả năng chống chịu tốt hơn.
Bốn định hướng ứng phó với thời tiết cực đoan
Ông Thành đưa ra 4 định hướng cụ thể để chủ động ứng phó với các tác động bất lợi từ thời tiết, khí hậu. Trước hết là quyết liệt chuyển dịch từ tư duy dự báo hiện tượng sang tư duy dự báo dựa trên tác động. Theo ông, bản tin khí tượng thủy văn hiện đại không thể chỉ dừng lại ở các thông số kỹ thuật thuần túy về lượng mưa, nhiệt độ hay tốc độ gió, mà phải giải quyết được bài toán các thông số đó sẽ tác động cụ thể thế nào đến đời sống dân sinh, sản xuất nông nghiệp, vận hành hệ thống năng lượng, hạ tầng giao thông và an toàn của người dân. Đây là xu thế tất yếu của quản trị phát triển hiện đại mà Tổ chức Khí tượng Thế giới đang triển khai mạnh mẽ nhằm biến dữ liệu khí hậu thành đầu vào thiết thực cho các quyết định điều hành kinh tế - xã hội.
Ứng dụng công nghệ và hoàn thiện cơ chế
Bên cạnh đó, ông Thành yêu cầu ngành khí tượng thủy văn cần tăng cường thúc đẩy ứng dụng các thành tựu công nghệ cốt lõi của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Những mô hình thành công, kinh nghiệm thực tiễn từ các quốc gia tiên tiến cần được nghiên cứu, chọn lọc kỹ lưỡng để áp dụng linh hoạt, phù hợp với đặc thù địa lý và điều kiện kinh tế của Việt Nam, đảm bảo tối ưu hóa hiệu quả đầu tư công.
Cơ chế phối hợp liên ngành cần được hoàn thiện khẩn trương, cùng với xây dựng hệ thống chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực. Thông tin cảnh báo phải được truyền tải một cách nhanh chóng, chính xác, đến đúng đối tượng và đúng thời điểm để kích hoạt các kịch bản ứng phó sớm tại cơ sở, giảm thiểu tối đa thiệt hại.
Trước các thách thức từ El Nino sắp tới, ông Thành đề nghị các bộ, ban, ngành, chính quyền các địa phương và cộng đồng doanh nghiệp cần chủ động phối hợp chặt chẽ với ngành khí tượng thủy văn để xây dựng, hoàn thiện các kịch bản ứng phó chi tiết, linh hoạt, quyết tâm chuyển hóa nguy cơ thành cơ hội phát triển.
Hoàn thiện thể chế và luật khí tượng thủy văn
Cuối cùng, Thứ trưởng đề nghị các bên tập trung cung cấp các luận cứ khoa học, thực tiễn sắc bén để phục vụ cho tiến trình hoàn thiện thể chế, chính sách của ngành, trọng tâm là việc nghiên cứu, sửa đổi Luật Khí tượng Thủy văn theo hướng hiện đại, đồng bộ. Hành lang pháp lý mới phải thúc đẩy việc phát triển dịch vụ khí hậu, nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro thiên tai trong kỷ nguyên số.
Hỗ trợ từ Canada và UNDP
Theo bà Emilie Carrier, Tham tán Thương mại cấp cao Đại sứ quán Canada tại Việt Nam, Canada hiện đang hỗ trợ các nỗ lực nhằm hoàn thiện hệ thống cảnh báo sớm, nâng cao năng lực dự báo dựa trên dữ liệu, và giúp các cộng đồng dễ bị tổn thương chuẩn bị tốt hơn trước các thiên tai liên quan đến khí hậu. Thông qua việc kết nối các chuyên gia Canada với các đối tác Việt Nam, hai nước đang thúc đẩy các giải pháp thực tiễn, dựa trên cơ sở khoa học để bảo vệ tính mạng và sinh kế của người dân. Quan hệ đối tác này phản ánh cam kết chung trong việc xây dựng một tương lai an toàn và kiên cường hơn, nơi mà công tác chuẩn bị ứng phó tốt với khí hậu là nền tảng cho sự phát triển bền vững.
Bà Ramla Khalidi, Trưởng đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam nhận định: Các hiện tượng thời tiết cực đoan đã trở thành trạng thái bình thường mới, và các hệ thống của chúng ta phải thích ứng phù hợp. Dữ liệu đơn thuần không hiệu quả trong việc bảo vệ con người. Một mô hình dự báo tiên tiến nhất cũng chỉ phát huy hiệu quả khi nó tới được với người dân ở tuyến đầu.
"Thông qua quá trình làm việc với các hộ nông dân sản xuất nhỏ ở Tây Nguyên và các cộng đồng ven biển, chúng tôi nhận thấy khoảng cách lớn nhất nằm ở công tác truyền thông - đó là việc chuyển đổi các dữ liệu khí tượng phức tạp thành những thông điệp đơn giản, mang tính địa phương và đáp ứng yêu cầu về giới, để người dân có thể hiểu và hành động kịp thời", bà Ramla Khalidi nói.
Tại hội nghị, đại diện các đơn vị thuộc Cục Khí tượng Thủy văn cập nhật các nhận định mới nhất về xu thế khí tượng thủy văn, thiên tai và khí hậu trong năm 2026; đánh giá các nguy cơ, thách thức có thể phát sinh dưới tác động của El Nino và biến đổi khí hậu. Đồng thời, đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm, quản lý rủi ro thiên tai và tăng cường khả năng chống chịu của cộng đồng.
