Nhiều người trẻ ngày nay không chỉ gói gọn cuộc sống trong một công việc văn phòng từ 9h sáng đến 18h chiều. Sau giờ hành chính, họ tiếp tục làm việc nhưng với mục tiêu không còn đơn thuần là kiếm tiền. Một người ban ngày là nhân viên văn phòng chính hiệu, buổi tối hoặc cuối tuần lại đảm nhận những công việc khác. Trước đây, những người như vậy thường bị gắn mác "ham kiếm tiền". Tuy nhiên, vài năm gần đây, kể từ khi làn sóng sa thải diễn ra, việc "làm thêm" đôi khi đồng nghĩa với việc có thêm lựa chọn, thêm "phương án dự phòng" nếu chẳng may mất việc. Nhưng thực tế còn phức tạp hơn thế. Có người đa dạng hóa thu nhập, cùng lúc làm nhiều việc, sống nhiều cuộc đời, nhưng mục tiêu không hẳn chỉ là kiếm tiền.
Ưu tiên số 1 với "nghề tay trái": Phải là thú vui, phải đam mê, có ra tiền hay không không quan trọng
Khi công việc full-time không còn là toàn bộ cuộc sống, và nghề tay trái cũng không hẳn chỉ để kiếm thêm thu nhập, vậy dân văn phòng đang đề cao điều gì mà tiếp tục làm việc sau tan ca, thay vì nghỉ ngơi? Câu trả lời rất đơn giản: Thú vui!
Aashna Doshi - Kỹ sư phần mềm làm việc tại Google, là một ví dụ điển hình. Ngoài công việc chính, cô dành thời gian cho các dự án cá nhân như quay podcast, du lịch trải nghiệm. Doshi chia sẻ cô không đặt nặng vấn đề thu nhập với những công việc "ngoài giờ hành chính" này. Thay vào đó, cô coi chúng là cách duy trì cảm hứng sáng tạo và cảm giác chủ động với cuộc sống. Trong bối cảnh thị trường lao động thay đổi liên tục bởi AI và các đợt cắt giảm nhân sự, việc sở hữu nhiều kỹ năng và nhiều hướng phát triển khiến cô cảm thấy an tâm hơn về tương lai.
Sen Ho - Nhân viên bán lẻ kiêm họa sĩ minh họa, cũng có lựa chọn tương tự. Sau giờ làm, Sen Ho dành thời gian vẽ tranh và nhận các dự án minh họa. Công việc sáng tạo này mang lại thêm thu nhập, nhưng điều quan trọng hơn là nó giúp anh duy trì niềm vui và bản sắc cá nhân ngoài môi trường công sở. Với Sen Ho, làm nhân viên bán lẻ 9-10 tiếng mỗi ngày là cách kiếm tiền để nuôi đam mê vẽ vời. Những dự án vẽ tranh mới là nơi anh thể hiện bản sắc của mình.
Làm việc dần trở thành “phương án cứu rỗi” cho sự nhàm chán
Những trường hợp dân văn phòng “sống nhiều cuộc đời” cùng lúc như Sen Ho hay Doshi không còn là hiếm. Khảo sát Side Hustles Report do nền tảng tài chính cá nhân Credit Karma thực hiện tại Mỹ cho thấy: 57% dân văn phòng Gen Z đang có thêm ít nhất một công việc hoặc dự án cá nhân bên cạnh công việc chính. Tỷ lệ này cao hơn đáng kể so với các nhóm tuổi lớn hơn, cho thấy người trẻ ngày nay có xu hướng xây dựng nhiều vai trò nghề nghiệp cùng lúc thay vì đặt toàn bộ tương lai vào một công việc duy nhất.
Điều đáng chú ý là không phải ai cũng xem đây đơn thuần là cách kiếm thêm tiền. Với nhiều người trẻ, những dự án bên lề còn là không gian để khám phá bản thân, phát triển kỹ năng mới và theo đuổi những sở thích chưa có cơ hội thể hiện trong môi trường công sở.
Nếu trước đây việc khởi nghiệp thường gắn với quyết định nghỉ việc hoặc tham vọng xây dựng doanh nghiệp quy mô lớn, thì hiện nay ngày càng nhiều người lựa chọn bắt đầu từ những dự án nhỏ. Một nhân viên văn phòng mở cửa hàng trang sức thủ công trên Instagram. Một nhà thiết kế đồ họa bán các bộ template trực tuyến. Một nhóm bạn biến niềm yêu thích cà phê hay matcha thành “quán đồ uống di động” cuối tuần. Một người làm trong ngành thời trang tranh thủ bán đồ second-hand,... Điểm chung của những dự án này là chúng không nhất thiết được tạo ra để trở thành "kỳ lân" hay doanh nghiệp triệu đô. Nhiều người thậm chí chủ động duy trì quy mô vừa phải để cân bằng với công việc chính. Thứ họ tìm kiếm không chỉ là lợi nhuận, mà còn là cảm giác được tạo ra một sản phẩm, một cộng đồng hoặc một không gian mang đậm dấu ấn cá nhân.
Đằng sau xu hướng: Thị trường lao động thay đổi và khái niệm thành công mới
Đằng sau xu hướng ấy là những thay đổi sâu sắc của thị trường lao động trong những năm gần đây. Các đợt cắt giảm nhân sự diễn ra ở nhiều ngành nghề khiến không ít người nhận ra rằng đặt niềm tin vào một sự nghiệp, một công việc là quá rủi ro. Song song đó, sự phát triển của các nền tảng số giúp việc xây dựng thương hiệu cá nhân hay kinh doanh quy mô nhỏ trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết.
Cùng với đó, khái niệm thành công cũng đang thay đổi. Nếu trước đây, thành công thường được đo bằng chức danh, mức lương hay vị trí trong doanh nghiệp, thì bây giờ người trẻ lại đề cao sự linh hoạt, quyền kiểm soát thời gian và cơ hội được làm điều mình yêu thích. Thu nhập vẫn quan trọng, nhưng không còn là thước đo duy nhất. Việc sống nhiều "cuộc đời" song song đang trở thành lựa chọn ngày càng phổ biến.
Nguồn: The Guardian, Harper’s Bazaar India
