Làng Triều Khúc: Cái nôi của những tác phẩm cây cảnh nghệ thuật triệu đô
Không chỉ được biết đến với điệu múa "con đĩ đánh bồng" uyển chuyển trong lễ hội đầu xuân, làng Triều Khúc còn là nơi sáng tạo và lưu giữ những kiệt tác cây cảnh nghệ thuật độc đáo, có giá trị giao dịch lên tới hàng chục tỉ đồng, sánh ngang với những chiếc siêu xe hay biệt thự cao cấp.
Những tác phẩm triệu đô và triết lý nghề truyền thống
Năm 2022, làng nghề này từng gây chấn động với tác phẩm "khổng tước hạ sơn" được định giá 3 triệu USD, hiện vẫn giữ kỷ lục là cây cảnh giá trị nhất tại địa phương. Trước đó, tác phẩm "lưỡng mai vạn thọ" của nghệ nhân Nguyễn Xuân Hiền, từng đoạt giải vàng tại Festival sinh vật cảnh TP.HCM 2006, cũng được định giá 1 triệu USD.
Các chuyên gia trong giới chơi cây cảnh nhận định, sau hơn 20 năm, tác phẩm này ngày càng hoàn thiện và đẹp mắt hơn, khiến giá trị hiện tại còn cao hơn nhiều. Nhiều đại gia mong muốn sở hữu nhưng chủ nhân vẫn chưa có ý định bán.
Nghệ nhân Nguyễn Xuân Hiền chia sẻ, nghề làm và chơi cây cảnh ở Triều Khúc mang đậm dấu ấn văn hóa truyền thống. Người sáng tạo phải tuân theo những niêm luật và nguyên tắc rõ ràng. Đơn giản nhất, người làng chỉ làm và chơi cây với dáng truyền thống "mẫu - tử": cây mẹ phải có 5 tán, cây con 4 tán. Cùng một dáng ấy nhưng mỗi nghệ nhân sẽ có ý tưởng tạo tác riêng, thành dáng mẹ bồng con hoặc mẹ ôm ấp che chở cho con, và kiêng kỵ nhất là dáng mẹ cõng con.
Ông Hiền cũng tiết lộ, nhiều tác phẩm cây cảnh tại Triều Khúc được các gia đình gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ như những báu vật gia truyền. Tác phẩm "lưỡng mai vạn thọ" của ông chính là di sản được thừa kế từ thời ông nội, sau đó truyền cho cha ông với dáng cây "mẫu tử". Gần 60 năm tiếp quản và phát triển cùng cây, ông Hiền đã sáng tạo thêm một dáng thế mới, làm phong phú thêm giá trị nghệ thuật.
Nghề cây cảnh: Từ đam mê đến kinh tế phát triển sôi động
Ở Triều Khúc ngày nay, cây cảnh không chỉ là thú chơi nghệ thuật thỏa mãn đam mê mà đã trở thành một ngành kinh tế phát triển mạnh mẽ. Nghệ nhân Vũ Minh Châu, với gần 50 năm gắn bó nghề, đã chứng minh rằng nếu có đam mê và tay nghề vững vàng, nghề này hoàn toàn có thể mang lại nguồn thu nhập lớn.
Ông Châu nổi tiếng với nhiều thương vụ bán cây tiền tỉ cho các đại gia. Hiện tại, ông sở hữu cây đa hơn 50 tuổi từng giành giải đồng tại Festival sinh vật cảnh TP.HCM 2006. Mới đây, một đại gia đã chốt giá 8 tỉ đồng nhưng ông vẫn chưa đồng ý bán.
"Nhiều đại gia đam mê sưu tầm và bảo tồn cây cảnh. Họ đặc biệt yêu thích những tác phẩm được nghệ nhân gọt giũa, sáng tạo thành tác phẩm nghệ thuật hoàn chỉnh. Đây cũng chính là lợi thế của làng nghề Triều Khúc khi bao đời nay chỉ chuyên làm cây già, cổ thụ chứ không chuộng cây bon sai", ông Châu cho biết.
Thế hệ trẻ tiếp nối và định hướng phát triển mới
Bên cạnh những nghệ nhân lớn tuổi, nghề làm cây cảnh ở Triều Khúc đang được nhiều người trẻ tiếp nối, khẳng định vị thế và đưa làng nghề sang giai đoạn phát triển mới. Anh Cao Xuân Đô là một trong những người tiên phong, mở dịch vụ chăm sóc cây cảnh thuê cho các công trình lớn và biệt thự, với công việc quanh năm không thiếu.
Đây là dịch vụ mới mẻ so với truyền thống khi trước đây người dân chủ yếu chỉ làm và bán cây tại nhà. Anh Đô còn sở hữu khu vườn rộng hàng trăm mét vuông ngay tại làng với bộ sưu tập trị giá vài tỉ đồng, trở thành địa chỉ giao lưu và truyền nghề cho những người mới vào nghề. Năm 2025, anh đã chốt bán thành công một tác phẩm cây cảnh nghệ thuật với giá hơn 3,5 tỉ đồng.
Ông Hồ Minh Hải, Chủ nhiệm Câu lạc bộ cây cảnh Triều Khúc, chia sẻ nghề kinh doanh cây cảnh tại địa phương đang trong giai đoạn phát triển mạnh nhất. Câu lạc bộ hiện có gần 100 hội viên tham gia sinh hoạt và sáng tạo nhiều tác phẩm giá trị. Nhờ đó, cây cảnh Triều Khúc thường xuyên được mời tham gia triển lãm tại các sự kiện lớn trên khắp cả nước.
Để gìn giữ văn hóa làng nghề, hàng năm vào tháng 9 âm lịch, Câu lạc bộ đều lên kế hoạch lựa chọn những tác phẩm đẹp nhất để tổ chức triển lãm trong lễ hội truyền thống làng Triều Khúc từ ngày 9 đến 12 tháng giêng, thu hút đông đảo du khách và người đam mê từ khắp miền Bắc.
Đặc biệt, những năm gần đây, làng nghề nổi tiếng với các giao dịch cây cảnh tiền tỉ chuyên cung cấp cho nhà vườn, biệt thự của đại gia. Ông Hải cho biết: "Những thương vụ từ 3 tỉ trở lên không nhiều, nhưng bán cây từ 1-2 tỉ ở Triều Khúc giờ đây rất phổ biến. Khi thú chơi tạo ra nguồn thu và gia tăng kinh tế, đó sẽ là động lực để nghề tiếp tục phát triển. Chúng tôi đang lên kế hoạch xây dựng sàn giao dịch online và đề án thuê đất làm vườn chung, trưng bày những tác phẩm giá trị nhất để thu hút khách du lịch".
