Trên Facebook của mình, cựu chiến binh, nghệ sĩ nhiếp ảnh, nhà báo Lê Bá Dương vừa đăng một status: "Đường về tháng Bảy: Đường trường một trẻ một già/ Hương lòng tháng Bảy ngỡ xa bỗng gần. Sau khi liên lạc phối hợp với các anh chị em đồng đội tại Quảng Trị chuẩn bị lễ cúng cơm đồng đội cùng chiến hào tại Hồ Khê (trung tâm mặt trận Gio Cam Quảng Trị, và Bến Bắc Thạch Hãn), anh cháu trai từ Nghệ An vào Nha Trang cầm tài cùng bác trai nhằm Quảng Trị thẳng tiến. Với sự đồng hành của cháu Lê Bá Minh Hùng lần này, không chỉ vì thương bác già lụi cụi dặm trường, hơn thế còn là sự tiếp nối thế hệ hương hoa ân nghĩa, ân tình".
Hành trình tri ân suốt hàng chục năm
Lê Bá Dương, năm nay 73 tuổi, là đồng nghiệp với tác giả bài viết từ hồi còn làm kiêm nhiệm thường trú cho một tờ báo. Ông là tác giả bốn câu thơ nổi tiếng được khắc vào đá dựng bia ở bờ sông Thạch Hãn: "Đò lên Thạch Hãn ơi chèo nhẹ/ Đáy sông còn đó bạn tôi nằm/ Có tuổi hai mươi thành sóng nước/ Vỗ yên bờ mãi mãi ngàn năm".
Hàng chục năm nay, năm nào cũng thế, vào những ngày tháng Bảy, ông lại lặn lội về Quảng Trị thắp hương cho đồng đội. Ban đầu là tự phát, một mình lọ mọ. Quê Nghệ An, 15 tuổi đã xung phong đi bộ đội, trở thành dũng sĩ diệt Mỹ khi còn rất trẻ, suýt được phong anh hùng từ thời ấy, sống ở Nha Trang, năm nào cũng bỏ tiền túi đi "thăm" đồng đội ở nghĩa trang và dưới đáy sông Thạch Hãn.
Phong trào thả hoa trên sông Thạch Hãn
Những người dân ở chợ Quảng Trị từng ngạc nhiên thấy một ông trung niên mặc quân phục cũ, mua hết hoa ở chợ, mang thả xuống sông, thắp hương và khóc. Từ đấy mở ra một phong trào thả hoa trên sông. Ban đầu là tự phát, từ một cá nhân, rồi các cựu chiến binh, đồng đội, rồi nhân dân tham gia, và nhà nước tổ chức, trở thành phong trào thả hoa trên sông Thạch Hãn như hiện nay.
Năm nay, không chỉ hôm qua Lê Bá Dương mới ra, mà từ tháng 6, ông đã có nhiều chuyến đi. Một mình, lái con xe cũ ra Đà Nẵng, thêm một cựu chiến binh như ông, ra Quảng Trị.
Những câu thơ bị lãng quên rồi tìm lại
Lê Bá Dương còn có hai câu thơ được một cô du kích giữ suốt mấy chục năm, mới đây trao lại cho tác giả. Ấy là để trả lời câu hỏi: "Chú ơi, tại sao lại gọi là quân giải phóng Bắc Quảng Trị?" Vội, anh lấy bút viết vội vào trang sách học trò của cô bé hai câu thơ: "Một khẩu súng giữ hai trời Nam Bắc/ Một dấu chân in màu đất hai miền". Và mấy chục năm sau, trong một lần ra Quảng Trị, cô "cựu du kích" Quảng Trị đã đưa lại cho anh hai câu thơ trên trang giấy học trò năm xưa.
Phong trào đền ơn đáp nghĩa trên cả nước
Cũng những ngày này, trên khắp cả nước, phong trào toàn dân "đền ơn đáp nghĩa" diễn ra sôi nổi, trong đó công việc đang được rất nhiều người ngóng chờ là chiến dịch năm trăm ngày đêm quy tập tìm kiếm, xác định danh tính liệt sĩ. Rất nhiều câu chuyện xúc động, nhiều chi tiết quặn thắt và cũng nhiều niềm vui òa vỡ.
Tác giả bài viết chia sẻ: "Tôi viết bài này khi trên VTV1 đang truyền hình trực tiếp chương trình 'Hội nghị tri ân người có công toàn quốc'. Rất nhiều nước mắt. Rất nhiều xúc động và vinh dự tự hào, nhất là khi công bố các kỷ vật của những người xung phong đi B".
Một hoạt động xúc động khác là các bạn trẻ lập nhóm hồi phục ảnh cũ của các liệt sĩ. Ngày xưa, chụp ảnh là một thứ xa xỉ, không phải ai ra trận cũng có ảnh. Nếu có thì là những bức ảnh 3x4 hoặc 4x6 đen trắng, răng cưa, giờ loang lổ không rõ. Các bạn trẻ này phục hồi, in ra, tặng các gia đình liệt sĩ làm ảnh thờ.
Lan tỏa thông tin tìm liệt sĩ qua mạng xã hội
Tác giả bài viết cho biết: "Tôi có chơi Facebook, như hàng vạn người Việt Nam khác, nhưng mấy ngày này, dày đặc các tin nhắn, của cả bạn và chưa phải bạn Facebook, toàn tin nhắn cung cấp thông tin và nhờ đăng lên Facebook để lan tỏa thông tin tìm liệt sĩ. Có ngày tôi phải đăng tới mấy status liên tục".
Một thông tin vui đã đến: Một bạn nhắn: "Ngày trước khi còn ở quê - thôn 2/3 xã Đại Hồng - Đại Lộc - Quảng Nam nhà em có 1 mả liếp dài khoảng 15m, khi cha em còn sống ông có nói đó là mộ những người lính ngoài bắc vào chiến đấu... Đến 1996 em đi Kontum ở, 2025 em tìm về thì người làm vườn sang bằng không còn mộ nhưng vị trí em nhớ...". Sau khi tác giả đăng lên Facebook nửa ngày, thông tin đã đến nơi cần đến, quân đội đã cho người tới kiểm tra và bước đầu xác định là thông tin đáng tin cậy.
Những chặng hương lòng không lỡ nhịp
Ngày 28/6 năm nay, Lê Bá Dương cùng đồng đội có mặt ở Quảng Trị, nơi đúng ngày này năm 1972, mở đầu chiến dịch 81 ngày đêm chiến đấu bảo vệ thành cổ Quảng Trị. Ông viết: "Ngày thiêng trọn vẹn hương hoa/ Tiếng lòng hai gã lính già gửi sông". Hai gã lính già không đơn lẻ khi cùng hơn 200 đồng đội Trung đoàn 48 Thạch Hãn và đồng bào, chiến sỹ Quảng Trị hành lễ tưởng niệm đồng bào, chiến sỹ hy sinh trong chiến dịch giải phóng và bảo vệ thị xã Quảng Trị. Và hôm qua, 22 tháng 7, ông lại quay lại như đã dẫn ở đầu bài viết.
Tác giả kết luận: "Tôi kính trọng những việc làm của Lê Bá Dương, tự lòng mình, tự nguyện, âm thầm, năm nào cũng thế, anh nhen lửa yêu thương, trách nhiệm, tri ân và biết ơn cho xã hội... Anh gọi những chuyến đi như thế là những 'chặng hương lòng'. Một năm mấy 'chặng hương lòng' như vậy, năm nào cũng vậy, không lỡ nhịp nào. Có cái ảnh anh lấy mũ tai bèo đội lên tấm bia liệt sĩ ghi chú hai câu thơ của mình: 'Ngày đầu đội nắng nghĩa trang/ Nhìn mộ đồng đội giăng hàng mà thương', tôi xem mà rưng rưng xúc động".
Những ngọn nến tri ân cháy mãi. Tôi hình dung Lê Bá Dương là một ngọn nến như thế.
Bài viết thể hiện quan điểm của tác giả.
