Nằm lặng lẽ tại số 145 đường Trần Quang Khải (phường Tân Định), căn nhà này từng là nghiệp đoàn Ngọc Quế - cơ sở bí mật của lực lượng Biệt động Sài Gòn - Gia Định. Ngày nay, nơi đây trở thành bảo tàng lưu giữ những ký ức đặc biệt về một thời khói lửa, đặc biệt là cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.
Bảo tàng đang thu hút sự quan tâm trở lại sau thông báo của Bộ Tư lệnh TP.HCM vào cuối tháng 5 về việc tìm kiếm nhân chứng liên quan đến các bức ảnh chôn cất chiến sĩ hy sinh ngày 12/2/1968 tại khu vực Nghĩa địa Chí Hòa (nay là Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng) và Nghĩa địa Chợ Quán.
Hơn nửa thế kỷ trôi qua, những hiện vật, tài liệu và câu chuyện về các trận đánh ác liệt vào Tết Mậu Thân vẫn còn nguyên vẹn. Sự kiện đã khiến hàng trăm cán bộ, chiến sĩ nằm lại nghĩa trang Đô Thành cũ.
Mong muốn lưu giữ lịch sử
Ông Nguyễn Quốc Độ, Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ Truyền thống kháng chiến khối Vũ trang Biệt động Sài Gòn - Gia Định, chia sẻ rằng bảo tàng được hình thành từ mong muốn lưu giữ lịch sử của lực lượng biệt động, đồng thời tri ân những đồng đội đã ngã xuống.
Theo ông Độ, lực lượng Biệt động Sài Gòn - Gia Định ra đời từ những năm đầu kháng chiến chống thực dân Pháp và hoàn thành nhiệm vụ sau Đại thắng mùa Xuân 1975. Trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, lực lượng đã đồng loạt tấn công các mục tiêu trọng yếu của chính quyền Sài Gòn, góp phần tạo bước ngoặt cho cuộc kháng chiến chống Mỹ.
"Là đơn vị tinh nhuệ của Quân khu Sài Gòn - Gia Định (nay là Bộ Tư lệnh TP.HCM), đội biệt động được giao nhiệm vụ phối hợp tấn công vào các mục tiêu trọng điểm như Dinh Độc Lập, Đài Phát thanh, Bộ Tổng Tham mưu Quân lực Việt Nam Cộng hòa, Biệt khu Thủ đô, Tổng nha Cảnh sát, Khám Chí Hòa, Bộ Tư lệnh Hải quân và Đại sứ quán Mỹ. Nhiều cán bộ, chiến sĩ đã chiến đấu đến viên đạn cuối cùng và anh dũng hy sinh", ông Độ nói.
Không gian trưng bày
Không gian trưng bày chính của bảo tàng nằm trên tầng hai. Hàng trăm hiện vật, tư liệu được sắp xếp theo từng chủ đề, tái hiện chặng đường chiến đấu của lực lượng Biệt động Sài Gòn - Gia Định. Nổi bật là bức tường tri ân khắc ghi tên những chiến sĩ biệt động đã hy sinh.
Nhiều kỷ vật gắn với Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Trần Văn Lai - người hoạt động cách mạng dưới vỏ bọc doanh nhân Mai Hồng Quế. Chiếc xe máy Lambretta J50 đời 1966 từng được các chiến sĩ biệt động sử dụng để di chuyển, đưa đón cán bộ và chuyển tài liệu bí mật trước năm 1975 cũng được trưng bày.
Khu vực ban công tầng ba được cải tạo thành vườn cây đón gió tự nhiên, tạo không gian xanh mát cho du khách.
Nỗ lực tìm kiếm liệt sĩ
Ông Độ cho biết năm 2026, Câu lạc bộ đã hoàn thành thủ tục công nhận liệt sĩ cho 49 cán bộ, chiến sĩ hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Mậu Thân 1968. Đơn vị cũng phối hợp xây dựng và khánh thành Bia tưởng niệm liệt sĩ Biệt động Sài Gòn - Gia Định tại Nghĩa trang Liệt sĩ TP.HCM.
Tuy nhiên, niềm mong mỏi lớn nhất hiện nay vẫn là tìm được đầy đủ hài cốt các liệt sĩ còn nằm lại trên chiến trường xưa. Những nỗ lực tìm kiếm tại công viên Lê Thị Riêng và các địa điểm khác đang được tiến hành với sự hỗ trợ của công nghệ hiện đại như radar xuyên đất.
