Nhiều chương trình nghệ thuật, lễ hội sáng tạo, show diễn thực cảnh, phim ảnh và chương trình truyền hình thực tế đã mang lại nguồn thu đáng kể, góp phần xây dựng thương hiệu văn hóa quốc gia và nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế. Tuy nhiên, nhìn tổng thể, ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam vẫn chưa phát triển tương xứng với tiềm năng, chưa hình thành được hệ sinh thái đủ mạnh để tạo ra giá trị bền vững và sức ảnh hưởng lâu dài.
Nguyên nhân chính: Thiếu hành lang pháp lý đồng bộ
Một trong những nguyên nhân chính được xác định là thiếu hành lang pháp lý vừa bảo đảm tính đồng bộ, vừa mang tính chuyên biệt. Dù Việt Nam đã có Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, nhưng khung thể chế hiện tại vẫn phân tán ở nhiều luật chuyên ngành khác nhau, thuộc quản lý của nhiều cơ quan nhà nước khác nhau. Việc thiếu cơ chế điều phối chung, cùng với các công cụ khuyến khích đầu tư, hợp tác và phát triển nhân lực, đã gây ra nhiều rào cản trong quá trình xây dựng, khai thác và thương mại hóa sản phẩm văn hóa.
Kiến nghị xây dựng Luật Công nghiệp văn hóa
Chính vì vậy, nhiều chuyên gia cho rằng cần xây dựng Luật Công nghiệp văn hóa, dựa trên thực tiễn phát triển ngành và bài học kinh nghiệm từ các quốc gia có nền công nghiệp văn hóa phát triển. Gần đây, tại buổi làm việc với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã chỉ đạo khẩn trương xây dựng Nghị quyết của Chính phủ về phát triển các ngành công nghiệp văn hóa và nghiên cứu, xây dựng dự án Luật Công nghiệp văn hóa để trình cấp có thẩm quyền. Nghị quyết 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam cũng nhấn mạnh nhiệm vụ tập trung xây dựng các luật về hoạt động nghệ thuật, văn học, bản quyền tác giả, công nghiệp văn hóa theo hướng kiến tạo, khơi thông nguồn lực.
Yêu cầu đối với Luật Công nghiệp văn hóa
Công nghiệp văn hóa bao gồm nhiều ngành nghề sáng tạo, có phạm vi rộng, liên quan đến nhiều luật chuyên ngành như Sở hữu trí tuệ, Du lịch, Di sản văn hóa, Quảng cáo, các quy định về thuế, thương mại điện tử. Do đó, khi xây dựng Luật Công nghiệp văn hóa, cần bảo đảm tính thống nhất và tương thích với các quy định hiện hành, tránh chồng chéo hoặc quá chung chung, khó thực thi. Luật cần thể hiện vai trò kiến tạo của Nhà nước, mở đường cho các chính sách hỗ trợ phát triển công nghiệp văn hóa, tích hợp cơ chế thu hút nguồn lực, đặc biệt là hợp tác công-tư, ưu đãi thuế, đất đai, đào tạo nhân lực, hình thành quỹ hỗ trợ sáng tạo và xuất khẩu sản phẩm văn hóa.
Bảo vệ bản quyền và thích ứng công nghệ
Bên cạnh khuyến khích sáng tạo, luật cũng cần có cơ chế bảo vệ hiệu quả sản phẩm văn hóa, đặc biệt về bản quyền, nhằm đảm bảo môi trường sáng tạo công bằng, minh bạch. Đồng thời, luật cần có tính dẫn dắt với độ mở cần thiết để thích ứng với sự thay đổi của công nghệ và nội dung số, tạo không gian rộng mở cho đổi mới sáng tạo. Với công nghiệp văn hóa – một lĩnh vực năng động, giàu tiềm năng, nếu được mở đường bởi hành lang pháp lý chặt chẽ và thông thoáng, sẽ tạo ra tăng trưởng thực chất, góp phần hình thành thị trường văn hóa văn minh, giàu bản sắc trong dòng chảy hội nhập.
