Nghệ thuật chèo làng Khuốc, xuất hiện từ thế kỷ thứ 10 và từng được biểu diễn trong cung đình, nổi bật với 12 làn điệu chèo cổ riêng biệt như Ván cờ tiên, Đường trường thu không, Hề đơm. Hiện nay, làng còn 4 nghệ nhân, trong đó Nghệ nhân Nhân dân Bùi Văn Ro đã ngoài 70 tuổi. Nhiệt huyết nhất là Nghệ nhân Ưu tú Phạm Thị Cậy (64 tuổi), Chủ nhiệm Câu lạc bộ chèo làng Khuốc, quy tụ gần 40 thành viên chủ yếu là trung niên yêu nghề.
Đặc trưng của chèo Khuốc
Bà Cậy cho biết điểm khác biệt của chèo Khuốc là 12 làn điệu chèo cổ do các cụ tự sáng tác và lưu truyền, cùng cách hát luyến láy đặc trưng không giống nơi nào. Di sản này mang tinh hoa dân gian, phản ánh đời sống lao động bình dị nhưng tinh tế và kỹ thuật.
Lễ hội và biểu diễn
Nghệ nhân Nhân dân Bùi Văn Ro chia sẻ: Trước đây, các gánh chèo Khuốc lang bạt biểu diễn quanh năm, nhưng hằng năm đều tụ hội về làng vào ngày giỗ Tổ 18 tháng 8 âm lịch và mồng 6 Tết Nguyên đán. Dịp này, cả làng tưng bừng với nhịp trống phách, các gánh chèo thi tài thu hút hàng nghìn người. Người xem thưởng thức làn điệu hay nhất, diễn viên trổ tài và động viên nhau cho mùa vụ mới.
Làn điệu độc đáo
Ông Ro nhấn mạnh: “Chèo Khuốc độc đáo hơn cả vẫn là làn điệu 'Múa trái' và 'Tắm tiên' trong vở 'Từ Thức du tiên' được xếp vào hàng có một không hai. Có những làn điệu dù giống nhau nhưng cách ngắt nhịp, đánh trống đế của nghệ nhân chèo Khuốc hoàn toàn khác. Học hát đã khó, gõ trống đế càng khó hơn; cứ sau mỗi lời hát phải đế tiếng trống để nâng lời. Nếu không đánh được trống đế thì người hát cũng bằng không.”
Vai trò trong đời sống
Nghệ thuật hát chèo thường biểu diễn vào lễ hội truyền thống. Ngày xưa, quanh làng Khuốc không thiếu gánh chèo, có thời điểm các gánh chèo lớn, nhỏ đi diễn khắp nơi cả tháng trước và sau hội. Chèo từng là thước đo uy tín của gia đình khá giả, chức sắc; ai làm quan to đến mấy, nếu trong nhà không có gánh hát chèo mua vui thì vẫn chưa sang.
Truyền dạy cho thế hệ trẻ
Nhiều năm qua, các làn điệu chèo cổ được đưa vào trường học với sự hỗ trợ của nghệ nhân Câu lạc bộ chèo làng Khuốc. Bà Cậy được dân làng đánh giá là người bền bỉ, say nghề, hết lòng truyền dạy. Bà Quách Thị Hương (50 tuổi) được xem là lứa kế cận hoàn hảo nhất, với lối hát kỹ thuật, nền nảy, chân thật, khẳng định chỗ đứng riêng. Các hội đoàn, tổ chức xã hội trong xã duy trì đều đặn câu lạc bộ chèo, nuôi dưỡng hạt nhân gìn giữ, bảo tồn và lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống, để làn điệu chèo Khuốc tiếp tục ngân nga giữa làng quê đổi mới.
