Thủ phủ vàng mã Trung Quốc: Ngành kinh doanh 'tiền giấy' thu tỷ đô đối mặt thách thức công nghệ
Trong khi nền kinh tế toàn cầu đối mặt với lạm phát và đứt gãy chuỗi cung ứng, ngành sản xuất vàng mã tại Trung Quốc vẫn duy trì tăng trưởng bền vững qua nhiều thế kỷ. Từ những sản phẩm giấy đơn sơ, ngành này đã phát triển thành hệ sinh thái khổng lồ, với các mặt hàng như iPhone giấy, biệt thự cao tầng, hay thẻ tín dụng "ngân hàng địa phủ" xuất khẩu khắp thế giới.
Làng Mễ Trang: Trung tâm vàng mã thế giới
Làng Mễ Trang thuộc tỉnh Hà Bắc được mệnh danh là "thủ phủ vàng mã thế giới", cung cấp tới 90% sản phẩm tâm linh cho thị trường nội địa và phần lớn cho xuất khẩu. Lịch sử làng gắn với nghề thủ công từ thời nhà Thanh, ban đầu chỉ làm hoa giấy trang trí. Bước ngoặt năm 1976, khi hoa giấy trở thành vật phẩm thiết yếu trong tang lễ cấp quốc gia, đã biến nơi đây thành chuỗi cung ứng chuyên nghiệp.
Ngày nay, gần như toàn bộ 3.000 cư dân làng tham gia sản xuất. Thay vì cánh đồng nông nghiệp, du khách thấy những bãi cỏ phủ hoa giấy phơi nắng và xe tải chở đầy linh vật, hình nhân. Tổng thu nhập hàng năm từng đạt 153 triệu Nhân dân tệ. Các cửa hàng với biển hiệu như "Xưởng bán buôn túi đựng thi thể" hay "Hũ tro cốt pha lê cao cấp" phản ánh quy mô công nghiệp.
Sáng tạo và lợi nhuận khổng lồ
Sản xuất tại Mễ Trang không còn quy mô hộ gia đình mà áp dụng máy móc in ấn hiện đại, với hơn 10.000 loại hàng mã. Các "siêu thị đồ mã" cung cấp từ nhu yếu phẩm như rau củ, điện thoại, đến hàng xa xỉ như xe Lamborghini, Porsche, hay biệt thự ba tầng với quản gia. Niềm tin "trần sao âm vậy" khiến khách hàng ít mặc cả, giúp biên lợi nhuận luôn cao.
Theo SixthTone, doanh thu trong dịp cao điểm như Tết Thanh Minh có thể lên tới 1 tỷ Nhân dân tệ (khoảng 137,94 triệu USD). Nguyên liệu giấy và mực in rẻ, nhưng khi gắn mác "lòng thành" và thiết kế tinh xảo, giá bán có thể gấp hàng trăm lần giá vốn.
Xu hướng 'vàng mã hightech' và thách thức
Để đáp ứng khách hàng trẻ Gen Z và Millennials, Mễ Trang chuyển sang phân khúc cao cấp và công nghệ. Thị trường tràn ngập sản phẩm mô phỏng thương hiệu xa xỉ như túi Hermès, giày Nike, hay xe điện Tesla bằng giấy với độ chi tiết cao. Trong kỷ nguyên số, các mặt hàng như bộ phát Wi-Fi, iPad, và dịch vụ "chăm sóc thú cưng cõi âm" cũng bán chạy trên Taobao.
Tuy nhiên, ngành vàng mã đứng trước thách thức khi chính phủ Trung Quốc siết quy định bảo vệ môi trường và bài trừ mê tín. Việc đốt giấy tiền gây ô nhiễm dẫn đến lệnh cấm ở nhiều thành phố như Bắc Kinh, Thượng Hải. Các sáng kiến "Tưởng niệm văn minh" cấm sản xuất hàng hóa "phong kiến", với kiểm tra gắt gao và phạt nặng.
Chuyển đổi số và tương lai
Để tồn tại, các doanh nghiệp chuyển hướng sang "tâm linh xanh". Ứng dụng cúng bái trực tuyến, nơi người dùng trả tiền thật cho đồ ảo, dần thay thế thói quen đốt giấy truyền thống. Thế hệ trẻ cũng ưa chuộng hoa tươi hoặc dịch vụ tưởng niệm trực tuyến thay vì đốt giấy gây ô nhiễm.
Sự dịch chuyển từ cửa hàng vật lý sang thương mại điện tử giúp các tiểu thương như Zhao Wenli tìm không gian sống sót. Sản phẩm "công nghệ tâm linh" như vòng hoa điện tử tái sử dụng với màn hình LED, cho phép tùy chỉnh lời nhắn qua ứng dụng, được cho là giải pháp văn minh và tiết kiệm.
"Tương lai của ngành tang lễ chắc chắn là công nghệ", Li Wei, một doanh nhân tại Mễ Trang, khẳng định. Làng nghề truyền thống này đang thích nghi với thời đại, nơi bảng điện tử và thuật toán có thể thay thế bếp lửa đốt giấy vàng mã.
